About René Paes

Posts by René Paes :

Postzegels ruilen op Healing Garden?

Postzegels waren plakkertjes tot in de 90-er jaren van de vorige eeuw noodzakelijk om papieren berichten en spullen te versturen naar mensen niet dicht in de buurt. Postzegels kwamen in gebruik sinds halverwege de 19e eeuw. De organisatie was wereldwijd in handen van staatsbedrijven. Vandaar dat postzegels vaak afbeeldingen hadden van formele staatshoofden. Ook circuleerden er postzegels met prachtige afbeeldingen zoals met mondharpen uit Papoea-Nieuw-Guinea, Nepal, Kirgistan, Swaziland, Hongarije, en Noorwegen. Ken jij postzegels met mondharpen uit andere landen? Ik ben benieuwd!

Mondharp 1 Mondharp 2 Mondharp 3 Mondharp 4 Mondharp 5 Mondharp 6

Op Healing Garden is geen postzegelruilbeurs, maar er is wel een mondharpenspeelplaats. Mondharpen zijn veel ouder dan postzegels. In Nederland komen mondharpen voor minstens sinds de 14e eeuw. De oudste mondharpen komen uit Mongolië en China, van circa 4000 jaar geleden. Mogelijk bestaan mondharpen al veel langer want dat wat we weten is natuurlijk niet alles wat er is en was. 

Mondharpen kennen we in twee vormen: een beugel die je tegen je tanden houdt, en een frame die je op je lippen plaatst. Beiden met één snaar, of lamel zoals we dat noemen. De klanken laat je resoneren in je mond. Op een grondtoon maak je boventonen. Ideaal voor intuïtieve klankexpressie. Het geluid van de mondharp heeft o.a. rustgevende eigenschappen.

Wil jij kennis maken met de mondharp, heb je specifieke leervragen, of heb je een gave techniek ontdekt die je wil delen? Doe mee met een van de workshops Mondharp spelen op Healing Garden: www.healinggarden.nl

Healing Garden mei 2017

Historische markt in de Kiekmure Harderwijk

HARDERWIJK – In de Kiekmure zijn er op 20 april historische schatten te bewonderen tijdens de historische markt. Leden van Herderewich, maar ook andere organisaties, vertellen over hun kennis van de Harderwijker geschiedenis.

Onder meer de mondharpen van René Paes zijn te zien, evenals een fotopresentatie van Hierdense plekjes, ook zijn er stambomen op te vragen van de eigen Harderwijkse familie. De molen heeft haar eigen geschiedenis en verkoopt producten. Er zijn boeken te koop.

Belangstellenden zijn welkom tussen 19.00 en 20.30 uur op dinsdagavond 20 april in de Kiekmure. De toegang is gratis. Om 20.45 uur begint de ledenvergadering van Herderewich.

Bron: Harderwijker Courant

Elke kramer prijst zijn waar aan ~ kopergravure van Jan Wierix naar ontwerp van Pieter Bruegel ~ circa 1568

Op verscheidene afbeeldingen uit de 16e en 17e eeuw worden mondharpen verkocht door rondreizende marskramers, samen met andere waar zoals fluiten, netten en brillen.

Op deze gravure uit circa 1568 van Jan Wierix naar een ontwerp van Pieter Bruegel I (de Oude) óf naar ontwerp van zijn zoon (de Jonge) staat o.a. vermeld: ‘Hier netten ende trompen ja oock schoon fluiyten. Gheen beter ware men nu in d’landt en vindt’. Ter verduidelijking: tromp is een oude naam voor mondharp.

bdh-8013-(pk)_large

Elke kramer prijst zijn waar aan detail

De iconografie sluit aan bij verschillende Zuid-Nederlandse spreekwoorden die herkenbaar moeten zijn geweest voor mensen uit de 16e eeuw, waaronder ook ‘Bedrog loont zijn Meester’.

De gravure is in depot in Museum Boijmans onder de titel ‘Een marskramer verkoopt rommel, maar de klant is niet gek’.

Afmetingen: diameter 159 cm
Ontwerper: Pieter Bruegel de Oude of Pieter Bruegel de Jonge
Graficus: Johannes Wierix

Uit de nalatenschap van Dr. J.C.J. Bierens de Haan 1951

De dikke boer en de marskramer ~ Pieter Bruegel de Jonge
Pieter Bruegel de Jonge (oudste zoon van Pieter Bruegel) had een vrijwel identieke versie op het thema gemaakt in kleur met olieverf. Mogelijk was dat het origineel. Dat schilderij is in 2016 geveild in Palais Dorotheum in Wenen en bevindt zich nu in een particuliere collectie.

Workshop mondharp spelen 2 april 2017 GEWIJZIGDE LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die uitgebreid kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

2 april 2017, 13.30 – 16.30 uur, (ontvangst vanaf 13.00 uur) LOCATIE GEWIJZIGD LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

Landgoed Schovenhorst Putten Speelbos

Praktische informatie

  • Maximale groepsgrootte 8 deelnemers
  • Kosten: vrije bijdrage, wat het je waard is, te bepalen na afloop of hoe je wilt. Ook mogelijkheden tot aanschaf van mondharp: zonder overdrijven de uitgebreidste collectie mondharpen in Nederland.
  • Opgave vooraf per email: renewillempaes@gmail.com

Wat vonden anderen van deze workshop?

  • Tijdens het oefenen raakte mijn hoofd leeg, kreeg spelen de ruimte en voelde ik dat mijn energie weer lekker kon stromen. Heerlijk hoe dat werkt!
  • Dank voor deze bijzondere workshop. Ik heb ervan genoten en geleerd.
  • Ik heb veel geleerd en er een mooie mondharp aan overgehouden.
  • Mooi om te zien dat het ieder iets anders bracht. De één geraakt door een specifieke mondharp, de ander door een verhaal, weer een ander een bevestiging al heel goed bezig te zijn, of opnieuw de connectie met het instrument te voelen.

Over de docent

Mondharp Rene Paes Oermuziek

René Paes (1961) zet zich in om de bekendheid van de mondharp te behouden en te verbreiden. Dat doet hij in het project Oermuziek met workshops, muzikale uitvoeringen en andere vormen van uitwisseling. Als muzikant heeft hij zich ontwikkeld van folkmuzikant en experimentalist naar organisch muzikant gespecialiseerd op de mondharp. Hij wil jou kennis laten maken met het instrument (of je vaardigheid verdiepen) en zijn muzikaal enthousiasme delen.

De mondharp in de Russische regio’s: vargan, khomus, en kubyz

 In de Russische regio’s zijn enkele onderscheidende mondharpstijlen. In het Oost-Siberische Jakoetië/Sacha, het zuid-centraal Siberische Altaï-gebied, en het zuidwestelijk Siberische Tuva ten noorden van Mongolië, kent men de khomus. In Basjkortostan bespelen de mondharpisten de kubyz, en in het westen van Rusland noemt men de mondharp vargan. De verschillende namen en regio’s duiden op diversiteit in culturele betekenis.

Verder wordt de mondharp ook bespeeld in Kirgizië, Oezbekistan, Turkmenistan, Kazachstan en Chakassië. Tijdens de Stalinistische periode was het bespelen van de mondharp verboden, door het verband met Shamanisme dat eveneens onderdrukt werd, De oudere generatie bracht de traditie van het mondharpspel over aan hun kleinkinderen toen de opleving van ethnische culturen aanving in de 70-er jaren van de 20e eeuw. Met name sinds de val van de Sovjet-Unie kent men een opleving van interesse in de mondharp. Tegenwoordig zijn honderden tot duizenden mensen in de Russische regio’s actief bezig met de khomus, kubyz, en vargan, oftewel de mondharp. Bovendien zijn er in deze gebieden extreem goede mondharpmakers actief.

7347070-Russian-federation-map-Stock-Photo

Jakoetië/Sacha

De mondharpmuziek uit Jakoetië/Sacha vormt een belangrijk referentiepunt voor mondharpspelers en belangstellenden wereldwijd. De magische klanken van de Jakoetische khomus kenmerkt zich door geavanceerde speeltechnieken, elegante lichamelijke expressie, en imitatie van natuurklanken zoals paardengetrappel en gekletter van regendruppels in allerlei subtiele variaties. De Jakoetische spelers maken veelvuldig gebruik van stemklanken tijdens het bespelen van de mondharp.

Tuva

Tuva is muzikaal vooral bekend door de boventoonzangers. Maar ook de mondharp heeft een plek in Tuvaanse muziek, én in combinatie met boventoonzang.

Altai

Je kunt de verwantschap horen en zien hoe de mondharp bespeeld wordt in het Altai-gebied, Jakoetië/Sacha, en Tuva. In de oude stijl circelt de hand van de mondharpspeler in een soort dansballet, terwijl de speler de snaar aanslaat. Ook combineren Altai-spelers het mondharpspel met zang.

Basjkortostan

De mondharp geniet een grote populariteit in Basjkortostan. Het bespelen van het instrument is dan ook geïntegreerd in het reguliere muziekonderwijs.

West-Rusland

Tot nog niet zo lang geleden werd de mondharp in Rusland vooral geassocieerd met Siberië. Er is nog weinig bekend over de geschiedenis van de mondharp in het westen van Rusland. Archeologische vondsten gaan terug tot de 9e eeuw van onze jaartelling. In de 19e eeuw was de mondharp in West-Rusland een vergeten muziekinstrument geworden. Net als in andere delen van de wereld is er een opleving van belangstelling voor de mondharp.

Meer lezen over de mondharp in de Russische regio’s? Lees ook deze artikelen:

Olena Olga Podluzhnaya

Mondharpspecialist uit Basjkortostan: Robert Zagretdinov (1932 – 2016)

De mondharp in voormalige Sovjet-Unie

Khomus day 30 november

Harderwijkse Middeleeuwse mondharpvondst: artikel in het Vittepraetje maart 2017

Het Vittepraetje ~ kwartaalblad van de oudheidkundige vereniging Herderewick ~ editie No 1 maart 2017 artikel gepubliceerd over Harderwijkse middeleeuwse mondharpvondst. Niet leden kunnen het blad kopen in Harderwijk, o.a. bij Primera of in het Stadsmuseum.

Oudheidkundige Vereniging Herderewich Vittepraetje mrt 2017

In het magazine zijn artikelen opgenomen met een historische achtergrond en het magazine heeft een inhoud van 40 tot 50 pagina’s.

Oudheidkundige Vereniging Herderewich mondharp

Mixtapes met mondharpisten wereldwijd

56.000 kilometer van oor tot oor!

Nu verkrijgbaar digitale mixtapes met selecties van mondharpspelers uit de Russische Federatie, Europa, Azië, Oceanië, Afrika, Zuid-Amerika, Verenigde Staten en Canada.

Maak een wereldreis van Jakoetsk tot Povungnituk met verrassende veldopnames van mondharpmuziek. Enkel voor persoonlijke inspiratie en educatie bedoeld.

globe

Ger Groothedde – ruim een halve eeuw mondharpen

“… was eind zestiger jaren absoluut de pionier als mondharpmaker in Nederland. Geïnspireerd door (mor)čang-spelers (mondharpisten) uit Afghanistan en Pakistan, begon hij zelf met het smeedwerk, want de mondharpen hier verkrijgbaar gingen snel stuk. Hij heeft er niet veel gemaakt, maar ze waren allemaal van heel goede tot excellente kwaliteit. Tegenwoordig maakt hij geen mondharpen meer omdat het werk te intensief voor hem is. Hoe dan ook, het is een van mijn wensen om ooit een Groothedde-mondharp te bemachtigen voor mijn concert-collectie.” Bron: Phons Bakx.

In gesprek met …

Ger Groothedde

In februari 2017 sprak ik met Ger Groothedde (1942), mondharpenmaker, legendarisch in selecte kring, én beeldend kunstenaar. Het contact had ik gelegd via een goede vriendin van hem, Marjolijn Bos, “Hij heeft prachtige mondharpen zelf gemaakt, elk in een andere toonhoogte. Een echte ambachtsman.” Beiden actief in Werkgroep Cultuur | Archipel & Willemspark in Den Haag.

Door René Paes

ger_groothedde_23

Tekeningen, schilderijen en gesmede harpjes
Dagelijks werkt Ger nog steeds aan zijn tekeningen en schilderijen. Van beroep kunstschilder. Ger is een serieus man met vlagen humor. Hij woont het grootste deel van zijn leven in Den Haag. Ger is ook nog steeds actief als mondharpspeler en hij bespeelt enkel zijn eigen gesmede harpjes.

Lyrisch-abstract met natuurelementen
Het schilderwerk van Ger Groothedde noemt hij zelf lyrisch-abstract. Hij werkt voornamelijk op klein formaat, met acryl, pen, waterverf, en potlood. Meestal op papier. Vaak gebruikt hij elementen uit de natuur, lucht, landschappen, diervormen of menselijke figuren. Wat dit laatste betreft soms met vervreemdend effect. In 1989 ontving Ger de Jacob Hartog-prijs, getuigenis van bijzondere artistieke prestaties. Over deze prijs was hij al snel relativerend.

Zonder leermeester
In de jaren zestig of wellicht eind vijftiger jaren maakte Ger voor het eerst kennis met mondharpen. Hij zag ze in de etalage van een muziekwinkel in Amsterdam (zijn geboorteplaats). De winkeleigenaar had een partij vooroorlogse mondharpen, die toen verkocht werden voor 25 cent per stuk. In die tijd was echt niks bekend over mondharpen en al met al (her)kende vrijwel niemand deze muziekinstrumenten. Ger hoorde de mondharp voor het eerst halverwege de jaren zestig in muziekstukken via het radioprogramma Van Heinde en Verre, waarin muziekculturen en instrumenten uit de hele wereld aan bod kwamen. Via die radio-uitzendingen raakte Ger geïnspireerd door mondharpspelers uit Noorwegen, Ierland, tot aan Kirgistan. In zijn jongvolwassen jaren maakte Ger reizen naar Joegoslavië, Bulgarije, Turkije, India, Afghanistan tot in Iran. In India en Pakistan kocht hij mondharpen van marktventers. Terug in Den Haag begon hij zijn eigen mondharpen te smeden, met hele eenvoudige hulpmiddelen, en zonder leermeester. Eigenlijk heeft hij alles wat hij geleerd heeft, ontwikkeld door zelf te experimenteren. Het maken van een mondharp vergde veel tijd en inspanning.

Ger Groothedde met mondharp 1

Ooit had hij een mondharp gemaakt voor Karel Korfker (vriend en collega-beeldend kunstenaar). En Ger had Phons Bakx (onbetwiste mondharpspecialist) in zijn jonge jaren in zekere mate ook enthousiast gemaakt voor het instrument, via Karel Korfker. Ger heeft nog steeds gereedschap waarmee hij zijn mondharpen repareert. Maar hij maakt geen nieuwe harpen meer. “Dus verwacht niet dat je een door mij gemaakte mondharp kunt bemachtigen.”

Karel Korfker met Groothedde-mondharp aan halsketting 1968
Karel Korfker met Groothedde-mondharp aan halsketting, 1968

De gedachtenverdrijver Phons Bakx
Illustratie van Karel Korfker gebaseerd op Groothedde-mondharp

Beste mondharpen van West-Europa in zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw

Voor zijn broer Niek had Ger ook een mondharp gemaakt. “Mondharpen maak ik verder voor niemand meer, maar als je wilt dan leer ik je in mijn werkplaats hoe je er zelf een kan maken.” Ger kende John Wright (mondharppionier van ongeveer zelfde leeftijd), wist niet dat John al overleden was. 

De Wandelende Tak
Begin jaren negentig werden mondharpmuziekstukken uitgezonden van Ger samen met zijn broer Niek in een uitzending van VPRO’s radioprogramma De Wandelende Tak. Dat waren geluidsopnames opgenomen door Phons Bakx. 

Internet, email en opleving mondharpeninteresse
Hij is via het internet goed op de hoogte wat er zo gebeurt op het gebied van mondharpactiviteiten, en ziet zo nu en dan een opleving in interesse. Het mondharpspel van de Jakoetische vrouwen met hun indrukwekkende kleding zegt hem niet zoveel. Herhaaldelijk spreekt hij zijn belangstelling uit voor de Russische hedendaagse mondharpmakers. Emailen daar doet hij niet aan. Want digitale communicatie daar wil hij niet door opgeslokt worden. ‘Voor je het in de gaten hebt, ben je zo drie uur per dag daarmee bezig.” Met de interesse-opleving in mondharpen ziet hij ook samenhang met de belangstelling voor new age. Zo speelt hij samen met een vriendin die klankcirkels organiseert, waarbij ook stemexpressie aan bod komt
.

Ger Groothedde 3

Andere instrumenten
Ger bespeelt ook andere instrumenten zoals Joegoslavische en Bulgaarse varianten op de doedelzak. Hij bespeelt ook fluiten. En didgeridoo, die maakt hij zelf uit PVC-buizen. Hij houdt van oerklanken. Boventoon zingen, daar heeft hij eveneens vaardigheid in ontwikkeld. Verre reizen maken, dat doet hij allang niet meer. Hoewel hij zichzelf eigenlijk niet als stadsmens ziet, is Den Haag zijn thuisstad waar hij zijn goede kennissen, vrienden en kunstkring heeft.

Haagse Kunstkring
Ger Groothedde maakt deel uit van de Haagse Kunstkring, met een rijke historie. De Haagse Kunstkring is een vereniging in Den Haag voor en van kunstenaars en kunstliefhebbers. Onder de leden zijn beeldende kunstenaars, architecten, schrijvers, voordrachtskunstenaars, fotografen, musici en vormgevers. Zo organiseerde Jan Toorop voor de Haagse Kunstkring eind negentiende eeuw de eerste tentoonstelling van werk van Vincent van Gogh, controversiële kunst van een toen nog onbekend kunstenaar. In 1923 hielden Dadaïsten, waaronder Kurt Schwitters en Theo van Doesburg, in de Haagse Kunstkring de eerste bijeenkomst van de Dada-tournee door Nederland. 

Pulchri Studio
Ger Groothedde is ook verbonden aan het Haagse schilderkunstig genootschap Pulchri Studio. Dit genootschap kent eveneens een rijke historie. Opgericht door kunstschilder Lambertus Hardenberg. Pulchri Studio organiseert nog steeds regelmatig exposities van werk van leden en kunstenaars uit binnen- en buitenland. In de laatste decennia zijn ook beeldhouwkunst, grafiek, fotografie en nieuwe media belangrijk bij Pulchri Studio.