About René Paes

Posts by René Paes :

Irregular Jaw Harp Radio Episode 1: Afghanistan

Instalment 1 of a series of broadcasts about jaw harp and jaw harp accompanied music. Each instalment comprises a compact selection of obscure recordings in a regional context. Each selection will be shared with irregular intervals. So no promise about when the next instalment will be available.

The first episode makes you acquinted with solo chang (jaw harps) and ensembles including chang recorded in Afghanistan between 1956 – 1968: 

Afghanistan Et Iran, track B4 Solo De Tchang (Guimbarde – Chan (Jew’s Harp) Solo. Recorded in 1956 by Jean-Claude Lubtchansky, S. Lubtchansky
Duration 1:24 

Folk Music Of Afghanistan Vol. 2, track B7 Chang Harp [Chang] – Boran Gul. Recorded in 1967 by Lorraine and Tom Sakata
Duration 1:26

Musiques classiques et populaires d’Afghanistan, track B2 Orchestre Amateur. Recorded in 1967 by Bernard Dupaigne,.
B2 Orchestre Amateur
Goblet Drum [Tabla] – Unknown Artist
Jew’s Harp [Cang] – Unknown Artist
Lute [Dambûra], Chimes – Unknown Artist
Vocals – Bangeca Tâshqurghânî
Duration 5: 13

Afghanistan untouched, disk 1, track 8 Bai Mohmad – Song from Wakhan. Recorded in 1968 by Mark Slobin
Duration 5:54

Irregular Jaw Harp Radio Episode 1: Afghanistan

Afghanistan Et Iran Folk Music Of Afghanistan Vol. 2 Musiques classiques et populaires d'Afghanistan Afghanistan Untouched

 

Muziek, showqi en taboes

Vele culturen hebben de waarde van muziek door de eeuwen heen verschillend geinterpreteerd. Van oudsher (Pythagoras, en verder terug in de tijd) is muziek verweven met wiskunde, sterrenkunde, filosofie, geneeskunde, religie en magie toen deze kennisgebieden nog niet afgebakend waren.

Bepaalde functionarissen, machtshebbers en groeperingen kennen taboes tegen vele vormen van muziek. Morele verboden zijn wellicht ontstaan door gedwongen vernieuwingen in samenhang met onderdrukking van voorgaande culturen, én ook door weerstand tegen vernieuwingen. Alleen al de recente geschiedenis kent legio voorbeelden, ook in ‘de’ westerse wereld, veelal gebagateliseerd als losbandig gedrag.

In islamitische culturen worden bepaalde categorieën met combinaties van georganiseerde geluiden niet als ‘muziek’ beschouwd zoals in Westerse context. Lokale talen in Perzië en omringende landen hadden vanuit historisch perspectief dan ook geen woord zoals het Nederlandse woord ‘muziek’ (of vergelijkbare varianten uit onze omringende taalgebieden). In Perzië wordt de term showq, of showqi, geassocieerd met muzikale expressie. Onder meer religieuze gezangen en slaapliedjes vallen daar buiten. Perzische woordenboeken definiëren het begrip showq, of showqi als ‘verlangen, liefde, genegenheid, plezier, sympathie’. Een breed spectrum van emoties dus. Activiteiten die showqi genoemd worden variëren van gevechten met dieren, decoraties van objecten, collecties, tot kansspelen en betrokkenheid in muziek als luisteraar of beoefenaar. Al deze activiteiten hebben te maken met sensatiebeleving en kennen sociale gevaren voor ‘ongepast gedrag’.

Serieus muziekinstrument?

Jean-Claude Lubtchansky nam in 1956 een mondharpsolo op tijdens een expeditie in Afghanistan. De mannelijke speler van Uzbeekse afkomst was nogal terughoudend om zijn spel te laten horen, en vertelde dat vrijwel enkel vrouwen en kinderen dit instrument bespelen.

In Afghanistan komt het gebruik van de mondharp (Chang) vooral voor in het noorden (Mark Slobin, Music in the Culture of Northern Afghanistan, 1976).

Over het algemeen beschouwen Afghanen de mondharp niet als een serieus muziekinstrument. Daarentegen vinden ze dat de mondharp speelgoed is of een instrument voor tijdverdrijf voor meisjes en vrouwen. De meeste mondharpisten zijn daar inderdaad vrouwen. (Hiromi Lorraine Sakata, Music in the Mind: The Concepts of Music and Musician in Afghanistan, 1983).

In de hoofdstad Kabul zijn geen mondharpspelers meer actief. Echter in de noordoostelijke provincie Badakhshan wordt het mondharpspel nog veel beoefend voornamelijk door vrouwen op hun feesten en de mondharp wordt daar ook bespeeld door mannen in sommige ensembles (René Paes. 2017).

Buz bazi

Buz bazi (Perzisch, van buz ‘geit’ en bāzī, ‘spel’, ook ‘geitenspel’) is een zeldzame of verdwenen vorm van poppentheater met een geit als marionet in Afghanistan. In de 70-er jaren was er in het noorden in elk geval nog één Buz bazi-speler actief. Een Buz bazi-speler is een soloperformer die chang-mondharp speelt terwijl hij met de hand waarmee hij de mondharp aanslaat een geitmarionet op en neer laat bewegen. Ook waren er Buz bazi spelers, die volksliederen zongen, zichzelf begeleiden op een twee-snarige  dambura-luit en tegelijk de geitmarionet lieten dansen. Vergelijkbare geitmarionetten komen ook voor in omringende landen van Afghanistan. De geitmarionet heeft verband met een folkoristisch geloof in de magische betekenis van berggeiten.

Buz bazi

Khak Ustad Adullah Buz Bazi in Tashqurghan en omgeving bekend als Adullah Buz Bazi is een man in de leeftijd van ruim 50. Vroeger reisde hij veel in de regio van oostelijk Afghanistan, terwijl hij zijn dubbel beroep uitoefende van kapper en Buz bazi artiest. Hij is de enigste Buz bazi speler die ik ooit tegenkwam. Mijn informanten en anderen die ik sprak over Buz Bazi hadden nog nooit over een andere Buz Bazi speler gehoord. Abdullah speelt voor bezoekers aan theehuizen in en niet ver van Tashqurghan. [Bron: Mark Slobin, 1975]

Oempa Loempa Hippies Festival

De Oempa Loempa’s komen niet enkel voor in de boeken Sjakie en de chocoladefabriek en Sjakie en de grote glazen lift van schrijver Roald Dahl. Ook werken ze niet alleen voor  Willy Wonka in zijn chocoladefabriek. Wat wel klopt is dat cacaobonen het favoriete voedsel van de Oempa Loempa’s is.

Oempa Loempa’s kom je ook tegen op het Oempa Loempa Hippies Festival op De Banken bij Zeewolde. Ze zijn o.a. speels en creatief. Kom jij ook spelen op het Oempa Loempa Hippies Festival op 16 en 17 september?

Zaterdag 16 September Wat is er te doen voor de Kids (t/m 99 jaar)?

René Paes- Oempa’s Speelplaats: mondharpen, zoemschijven, snorrebotten, marionettendans en nog veel meer

Mondharp Rene Paes Oermuziek

12.30 – 13.00 uur Zoemschijven maken en bespelen (vanaf 4 jaar)

13.15 – 14.15 uur Kennismaken met de mondharp (vanaf 12 jaar)

14.30 – 15.30 uur Snorrebot maken en uitleg speelwijze (vanaf 14 jaar)

15.45 – 16.00 uur Marionettendans ( Alle leeftijden)

16.15 -17.15 uur Kennismaken met de mondharp (vanaf 12 jaar )

12.00 – 18.00 uur kinderen sminken, mandala’s kleuren, maskers maken, lampjes maken.

20.00 uur Optocht met de kinderen

Oempa Loempa Hippies Festival 2017 Rene Paes

VELD 2

Bekijk het complete aanbod van Oempa Loempa Hippies Festival 16 én 17 sept, De Banken bij Zeewolde

Kampeerterrein open vanaf 15 september 16 uur.

Afghaanse mondharp: de chang

Weinig is  bekend over de Afghaanse mondharp: de chang. Hoewel dit type mondharp in de 70-er jaren algemeen voorkwam in het westen. Op markten in Afghanistan waren ze makkelijk te verkrijgen. Maar de gelegenheid om een Afghaan de chang te horen bespelen was uitzonderlijk, zo niet ongehoord. In artikelen over Afghaanse muziekinstrumenten wordt de mondharp vaak niet eens vermeld. De vermeldingen die deze mondharpen wel noemen zijn fragmentarisch. Bovendien zijn Afghaanse mondharpmuziekopnames zeldzaam.

Chang, ﭽﺧﮓ is een kneedbare term in Centraal-Azië en het Midden-Oosten. Niet te verwarren met het gelijknamig Tibetaans bier. Hoewel de combinatie van Tibetaans bier en het bespelen van de Afghaanse mondharp tot bijzonder speelplezier kan leiden. De term chang voor mondharp is van Perzische oorsprong. In Perzische klassieke literatuur werd de chang beschreven als een soort harp. Letterlijk betekent chang in het Perzisch ‘klauw’ of ‘haak’, dat associaties oproept met de vorm van de metalen mondharp.

Uzbek Chang

SIN SIN COLLECTIVE’S HELLFIRE CLUB

pan-media sketches/animation/music/dance

A portal to Sin Sin Collective’s Hellfire Club creaks open once again, this time at Mike’s Badhuistheater. Expect the unexpected with pan media new Irish theatre shorts, rare animated gems and music galore. Sample old vintages along with some brand new cheeky little numbers from Sin Sin‘s acoustic songbook and theatre repertoire. Sin Sin are joined at Badhuistheater by special guests Rene Paes with his primal music, Otaku Boi Bollywood Amsterdam.

SIN SIN THEATRE

15:00 Sunday 17 September BADHUISTHEATER Amsterdam

HELFIRECLUBMOVGIF1

Free Fringe Festival Amsterdam Oermuziek

Staaten Eylandt en de introductie van de mondharp in Noord-Amerika

In 1630 kocht Peter Minuit – hoofd van de West-Indische Compagnie – Staaten Eylandt voor goederen ter waarde van 60 gulden. Daarmee werd dit gebied volgens Europese normen eigendom van Nederland. De akte vermeldt dat de goederen aangeboden aan de lokale Indianenstamhoofden in ruil voor onbeperkt recht op het land de volgende spullen betrof: mondharpen, ketels, bijlen, schoffels en boorpriemen. De boorpriemen waren van belang voor het maken van wampum, o.a. de lokale valuta: schelpenkralen. Mogelijk was deze ruil de introductie van de mondharp in Noord-Amerika onder de autochtone bewoners. Veel eerder zal de mondharp in elk geval niet bekend zijn geweest bij de Noord-Amerikaanse Indianen.

Bargain of Staaten Eylandt

Tussen 1639 en 1655 deden de Nederlanders meerdere pogingen om een vestiging te bouwen, maar deze werden vernietigd tijdens gevechten met de plaatselijke indianen. Blijkbaar hadden de Indianen een andere perceptie op landrechten. Zij leefden daar ook niet op vaste plaatsen. In 1661 werd de eerste succesvolle vestiging gesticht door een groep Nederlanders, Walen en hugenoten. In 1667 werd dit gebied na Engelse verovering overgedragen aan de Engeland, en werd als Staten Island deel van New York.

THE JEW’S HARPER

Oh there was a jew’s harper, old and hoary,
Who lived in the town of Ballaboreen.
Now this jew’s harper, he played before Moses,
And this was the only tune that he could play:
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

Now, this jew’s harper, old and hoary,
Who lived in the town of Ballaboreen,
He died one day and he went down hell,
And this was the only tune that he could play:
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

Now when the devil saw this old man,
He said, “Put him down in the frying pan!
For this is another old jew’s harper, I vow,
Put him down with the rest to play!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

John Wright

Variation on the Scottish tune ‘There was an old piper’ John Wright 1971

Mondharpen van de 18e tot en met de 20e eeuw

In dit artikel bespreek ik in vogelvlucht het voorkomen van de mondharp vanaf de 18e eeuw tot en met de 20e eeuw voornamelijk in de Westerse wereld. De oudere geschiedenis én de eigentijdse wereld van de mondharp laat ik hierbij buiten beschouwing

In de 18e eeuw vond de mondharp toegang tot Europese klassieke concertzalen en koningshoven. Verscheidene mondharpisten ontwikkelden zich tot virtuose spelers. Daarbij koppelden zij ook meerdere mondharpen met verschillende grondtonen aan elkaar om een uitgebreid harmonisch bereik te realiseren. Een aantal composities van Johann Albrechtsberger – enkele decenia terug uitgebracht op vinyl en compact disc – geven hier een beeld van. Karl Eulenstein was rond 1830 een internationaal bekende mondharpvirtuoos in Duitsland, Frankrijk en Engeland. Zijn biografie Duitstalig en ook in het Engels vertaald zijn makkelijk vindbaar. Voor het merendeel werd de mondharp in West-Europa in die periode en daarna echter geassocieerd met het maken van grappige geluidjes en speelgoed. Van diverse muzikanten uit de 19e eeuw en ook uit de eerste decennia van de 20e eeuw is bekend dat zij in hun kinderjaren mondharp speelden.

Johann Georg Albrechtsberger Concerto for jews harp Rene Paes karl-eulenstein-meine-musikalische-laufbahn

In de 50-er en 60-er jaren van de 20ste eeuw gedurende het begin van de opleving van volksmuziekstijlen, is de mondharp te horen op een aantal vinylplaten, zoals in de handen van multi-instrumentalist Mike Seeger. Gespecialiseerde mondharpspelers waren er niet. En de mondharp had nauwelijks een prominente rol. Een uitzondering was bijvoorbeeld een album van Folkways Records die een compleet album uitbracht met mondharpmuziek van bluesmuzikant Sonny Terry. De mondharp werd ook gebruikt in enkele opnames van de Schotse band Incredible String Band. Leonard Cohen speelde ook mondharp op enkele nummers van zijn eerste albums, en John Peel bespeelde de mondharp ook op een album van de Third Ear Band. Ook op het eerste album van Boudewijn de Groot is de mondharp te horen. Dit zijn wat randvoorbeelden, maar er zijn meer te noemen, Vanaf de 60-er jaren van de 20ste eeuw is John Wright met onderzoek, optredens en platen heel actief geweest om de mondharp belangstelling te geven.

Sonny Terry John Wright La Guimbarde

Meer interesse voor de mondharp kwam tot ontwikkeling in de 90-er jaren van de 20e eeuw, vooral in Scandinavië, Nederland, de Verenigde Staten, en in Siberië. Met periodieke festivals in Noorwegen, Noord-Amerika, Jakoetië, en Oostenrijk. Een gevolg van deze opleving en de opkomst van nieuwe mondharpspecialisten was een verandering in de gangbare perceptie dat de mondharp zeer beperkte muzikale mogelijkheden heeft. Aan het eind van de 20e eeuw kon de mondharpspecialist Phons Bakx vaststellen dat het instrument voorkwam in elektronische pop, avant-garde jazz, wereldmuziek, en zelfs in technomuziek.