Uncategorized

Muziek, showqi en taboes

Vele culturen hebben de waarde van muziek door de eeuwen heen verschillend geinterpreteerd. Van oudsher (Pythagoras, en verder terug in de tijd) is muziek verweven met wiskunde, sterrenkunde, filosofie, geneeskunde, en religie toen deze kennisgebieden nog niet afgebakend waren.

Bepaalde groeperingen, machtshebbers en functionarissen kennen taboes tegen vele vormen van muziek. Morele verboden zijn ontstaan door vernieuwingen in samenhang met onderdrukking van voorgaande culturen, én ook door weerstand tegen vernieuwingen. Alleen al de recente geschiedenis kent legio voorbeelden, ook in ‘de’ westerse wereld, veelal gebagateliseerd als losbandig gedrag.

In islamitische culturen worden bepaalde categorieën met combinaties van georganiseerde geluiden niet als ‘muziek’ beschouwd zoals in Westerse context. Lokale talen in Perzië en omringende landen hadden vanuit historisch perspectief dan ook geen woord zoals het Nederlandse woord ‘muziek’ (of vergelijkbare varianten uit onze omringende taalgebieden). In Perzië wordt de term showq, of showqi, geassocieerd met muzikale expressie. Onder meer religieuze gezangen en slaapliedjes vallen daar buiten. Perzische woordenboeken definiëren het begrip showq, of showqi als ‘verlangen, liefde, genegenheid, plezier, sympathie’. Een breed spectrum van emoties dus. Activiteiten die showqi genoemd worden variëren van gevechten met dieren, decoraties van objecten, collecties, tot kansspelen en betrokkenheid in muziek als luisteraar of beoefenaar. Al deze activiteiten hebben te maken met sensatiebeleving en kennen sociale gevaren voor ‘ongepast gedrag’.

Vele namen van …

MONDTROM BROMIJZER TROMP OINKBEEST JODENHARP MONDHARP MONDTROMMEL GEDACHTENVERDRIJVER MUILTROMP SPEELKE JEUGDTROMP TROEMP JEUDY TROMP TEUTER SNORREDING MAULTROMMEL MUNDEISEN ZAUBEREISEN MUNDGEIGE MAULTROMMLA MAULORGEL MAULTROMPETE MUNNHARPE MARRANZANU SCACCIA PENTIERI ARPA DE BOCA DRUMBLA VARGAN DRYMBA QANIRVALUUTIK MORCHANG MORSING CHANGARI AMAN KHUUR TEMÜR KHUUR MUKKURI KOUKIN KOU XIANG KOUXIAN GUE GUEQ HOON TOENG LUBU RAB NCAS KARINDING ALIBAW KUBING SUSAP GAWE GUIMBARDE DOROMB KHOMUS DANMOI GENGGONG JEW’S HARP JAW HARP JUICY HARP SNOOPY HARP TWANGER CREMBALA GEWGAW

en duizend andere namen

De prehistorie van rockmuziek

De Rolling Stones worden wel beschouwd als een soort pioniers en godfathers van de rockmuziek, hoewel zij zich ontwikkelden met het naspelen van covers van oudere 20ste eeuwse muzikale fenomenen zoals Robert Johnson, Muddy Waters, Buddy Holly en anderen. Typerend was het gebruik van elektrisch versterkte gitaren en drumsets. Rockmuziek is echter veel ouder en gaat terug tot de prehistorie.

Veel onderzoek over Stonehenge is gericht op de verplaatsing van de enorme stenen naar Salisbury Plain en de astronomische betekenis van het monument. Recent onderzoek (Jon Wozencroft en Paul Devereux) suggereert dat de stenen van Stonehenge uitgekozen waren vanwege hun akoestische eigenschappen. Experimenten met het aanslaan van deze stenen leveren bijzondere klanken op. En elke steen heeft zo zijn specifieke klank. Rupert Till, expert op het gebied van akoestische archaeologie, beweert dat Stonehenge een bijzondere akoestiek heeft met overlappende echoes. Hij vermoedt dat luisteraars naar muziek in de stenencircel in een trance konden raken. In het dorp Maenclochog (etymologische oorsprong: steenbellen of steenruis) in Wales werd tot in de 17e eeuw dezelfde steensoort (arduin) gebruikt voor kerkklokken.

Ringing stones, ringing rocks en lithofonen, zo refereert men naar muzikale stenen. Zij komen voor in vele culturen en bieden een bijzondere speel- en luisterervaring. Onder andere de grootte, samenstelling en vorm van de steen bepalen de klank.

Ethiopische lithophone

Verkenning van de klankenwereld uit de prehistorie staat nog in de kinderschoenen. De eigenschappen bij ontspanning, rituelen en heling lijken vrijwel tijdloos te zijn.

Altai Pavel Potkin mondharpen

Pavel Potkin is een mondharpenmaker uit het Russische Altai-gebied van Gorno-Altajsk in zuid-centraal Siberië. Hij vervaardigt mondharpen in grote hoeveelheden en deze mondharpen zijn – vooral – zeer gewild in Rusland. Als mondharpmodel duidt men deze mondharpen aan als Potkin (mondharp, khomus, of vagran).

Deze mondharpen zijn van messing met een stalen snaar. De lengte van het instrument is 7 cm. De klank is zacht, niet zozeer in volume, maar in de betekenis van niet fel, oftewel mellow.

In Altai nemen mondharpen een essentiële plaats in op festivals en deze instrumenten worden veelvuldig gebruikt in religieuze riten van Altai sjamanen.

Verkoopprijs: 25 euro

IMG_6774

IMG_6777

IMG_6769

CONTACT

 

Jaw harp demonstration

Demonstration in 9 minutes with 5 different types of jaw harps non-amplified, and in the following sequence:

  • Papua New Guinea Susap
  • Dutch Stoop Mondharp
  • Mini Dan Moi from Vietnam
  • Mongolian Khulsan Khuur
  • Russian Vargan 

Context: Klangkörper Session #A, Utrecht 24 November 2018. Location Pieterskerk, one of the oldest churches in Utrecht, with perfect acoustics. 

De oorsprong van de mondharp

Een verhaal uit Mongolië over het ontstaan van de mondharp

In een ver verleden – nog voor de uitvinding van ijzer – achtervolgde een jager een beer om hem te vellen voor zijn vlees en vacht. Vele dagen achtervolgde de jager de sporen van de beer onder barre weersomstandigheden en tegenslag.

Uiteindelijk zag de jager de beer hogerop een berg die hij beklom. Voorzichtig tegen de wind in blijvend zodat de beer hem niet kon ruiken, manoeuvreerde de jager zich in een positie om de beer te doden met zijn pijlen. Maar toen de jager dichterbij kwam, zag hij dat de beer in beslag genomen was door een tak van een boom. De beer zocht waarschijnlijk naar bessen of ander voedsel. De jager hoorde de beer grommen. En plotseling hoorde hij iets anders. Een bijzonder mooi vibrerend geluid. Toen de jager naar de beer keek, realiseerde hij zich dat de beer doelgericht aan een tak trok, die beschadigd was door de wind of blikseminslag. De tak was gespleten in lange stroken.

De beer was zo geconcentreerd dat hij zich niet bewust was van de aanwezigheid van de jager. Terwijl de beer weer klauwde aan de tak, besefte de jager dat het prachtige vibrerende geluid uit de stroken van de tak kwam. En de beer was in beslag genomen door dat geluid.

De jager was zo verbaasd en verheugd dat hij het leven van de beer spaarde. Hij maakte een kampvuur en bracht vele uren door om dezelfde soort geluiden te maken met de veerkrachtige stroken van een tak.

Terug bij zijn stamgenoten deelde hij deze ervaring en dit bracht anderen op het idee om een strook tak te bewerken en daarin een beweegbare spriet te kerven. Daarmee kan je zoemende geluiden maken en deze laten resoneren in je mondholte. Zo ontstonden de eerste mondharpen.

… riet, hout, walvisbeen, botten – divers materiaal werd toegepast en pas toen, met de uitvinding van het ijzer, beleefde de harp een wedergeboorte.

POOR LITTLE MO‘ in Punch 1853

Lord Sh—sb-y—”Don’t make a Noise here—You’ll get no Relief from this ‘House,’ I promise You.“

Punch, magazine of humour and satire, ran from 1841-2002. A very British institution renowned internationally for its wit and irreverence,  it introduced the term  ‘Cartoon’  as we know it today and published the works of great comic writers and poets such as  W.M. Thackeray,  Mayhew,  P.G.  Wodehouse,  Sir John Betjeman,  Alan Coren  and  Miles Kington amongst  others.   Its political and social cartoons swayed governments, capturing life in detail from the 19th and 20th centuries.  The finest cartoonists appeared in Punch- legends like Tenniel, Du Maurier, Shepard, Pont,  Illingworth,  Fougasse,  R.S. Sherriffs, Trog  and  Searle.