Khomus day 30 november

Jakoetië (Noordoost-Siberië) viert op 30 november een nationale feestdag voor de mondharp: Khomus Day. Er is dan ook geen ander land waar de mondharp zoveel aanzien kent.

khomus-day

La Ruta del Trompe

In Zuid-Amerika hanteert men nog vaak de oude naam ‘trompe’ voor de mondharp. De Chileense videokunstenaar, muzikant en architect Nicolás Matzner Weisner volgde de sporen van de mondharp over de wereld. Met als resultaat – in samenwerking met een voltallig team – twaalf video-episodes (oorspronkelijke opzet: 8 delen) van ruim 20 minuten per aflevering onder de naam van ‘La Ruta del Trompe’. In 2012 werd dit project gelanceerd, en vanaf voorjaar 2014 uitgezonden op het Chileense TV station Canal 13. Je kunt de afleveringen online zien en beluisteren op Youtube met Engelse ondertiteling en verzameld op www.larutadeltrompe.com.

‘La Ruta del Trompe’ is een serie waarin de historie en de verspreiding van de mondharp het centrale thema vormt. De afleveringen geven ook veel aandacht aan mensen onderweg, de reizen zelf, locale omgeving, architectuur, en meer. 

nico-trompe

Nicolás Matzner Weisner  – in de serie: Nico Trompe – gaat in ‘La Ruta del Trompe’ op zoek naar de oorsprong van de mondharp. Om die reden reist hij naar vele plaatsen op de wereld. Hij start in zijn oma’s museum in Santiago de Chile, reist naar  Brussel, Barcelona, Sicilë, Bali, Vietnam, China, Leipzig, en andere plaatsen. Nicolás spreekt en beschrijft wat hij ziet en ervaart in rapvorm en zangdialogen met meewerkende artiesten.

De passie voor mondharp spelen ontstond in Nicolás jeugd door de collectie van zijn oma, die telkens met vele muziekinstrumenten terugkwam van haar reizen. ‘Later, toen ik zelf ging reizen, had ik altijd een mondharp bij me, zegt Nicolás, ‘misschien kom je mondharpen overal tegen omdat mensen deze instrumenten zo makkelijk in hun baggage mee kunnen nemen.’

De aantrekkingskracht van de serie ‘La Ruta del Trompe’ is onweerstaanbaar voor iedereen die interesse heeft in de mondharp. Hoewel het centrale thema regelmatig wegzakt door de veelheid aan andere onderwerpen die uitgelicht worden in deze serie. Dit geeft evenwel een absurdistische sfeertekening in de beste betekenis van absurdisme.

www.larutadeltrompe.com

 

 

Geheime krachten van de mondharp in het Karpatisch hoogland van Hutsulshchyna

De Hoetsoelen (Oekraïens: Гуцули, Engels; Hutsuls) zijn een bergvolk gecentreerd in de Karpaten in het grensgebied tussen Oekraïne en Roemenië. De geschiedenis van de Hoetsoelen, oorsprong en identificatie zijn niet eenduidig vastgesteld. Hun diaspora leidde tot verspreiding naar omliggende regio’s en ook naar de VS.

hutsul-region-in-carpathians

Дримба

De mondharp (drymba) heeft een betekenisvolle rol in het spirituele en culturele leven van de Hoetsoelen. De Karpatische regio heeft oude tradities op het gebied van mondharpen. Onderzoek toont aan dat Karpatische herders, zigeuners en molfars nog steeds mondharpen maken en bespelen, hoewel het instrument bij de jongere generaties (vrijwel) onbekend is.

drymbamaker-6

Film vol folkloristische en religieuze symboliek

De film Shadows of Forgotten Ancestors (1965) van Russische regiseur Sergei Parajanov toont een gedetailleerd beeld van Oekraïnische Hoetsoelencultuur, waarin bij enkele scenes ook mondharpspel te zien en te beluisteren is. In Nederland circuleert deze film met de titel; De vuurpaarden.

shadows-of-forgotten-ancestors

Mykhailo Nechay

molfar-mykhailo-nechay

Molfars lezen de sterren, hebben invloed op bliksem, storm, regen en bezweren slangen. Zij kunnen de toekomst en het verleden zien, en genezen ernstig zieken. Ook spelen zij drymba.

Mykhaylo Nechay (1930 – 2011) was een erkende molfar in Oekraine, en bekend als drymbaspeler en drymbaleraar. Regiseur Sergei Parajanov raadpleegde Nechay voor zijn film Shadows of Forgotten Ancestors.

Zie en beluister Mol’far Nechay – Hutsul drymba melodies (2011): veldopnames van Maria Sonevytsky.

Van feestelijk vermaak tot vergetelheid

Bij de Hoetsoelen was de drymba een muziekinstrument specifiek voor vrouwen tot de 60-er jaren van de 20ste eeuw. In herfst- en wintertijd werkten meisjes en vrouwen samen terwijl ze garen spinden, naaiden, weefden, en bonen en koren droogden. ’s-Avonds zaten ze aan tafel met de jongens en mannen aan de avondmaaltijd en brachten ze hun vrije tijd door met zang, dans en mondharpspel. De Tweede Wereldoorlog maakte een einde aan deze wijze van gezamenlijke avonden doorbrengen. En de vaardigheid van vrouwen om drymba te spelen verdween voorgoed. Sinds eind 60-er jaren onstonden Hoetsoelen muziekensembles waarbij de drymba door mannen werd bespeeld. Tegenwoordig zijn er nog erg weinig Hoetsoelen drymbamakers en spelers actief.

Genezende krachten

Bijzonder is dat de klanken van de drymba niet enkel muzikale betekenis hebben, maar ook genezende krachten hebben die Molfars toepassen in de praktijk. De drymba kan lichaam en geest versterken. Het instrument roept de energie van de natuur op en geeft mensen kracht. Als je de klanken van de drymba hoort, hoor je oude magie – de magie van de bergen. Echter om de magie van de drymba te beheersen, dien je speciale eigenschappen te ontwikkelen. Bron: http://carpathy.nadvirna.com/index.php/hutsulskyy-kray/molfarstvo/drymba

drymbamaker-18

Ethnomusicologisch onderzoek

Zie THE DRYMBA AMONG THE HUTSUL, Philippe DALLAIS, Stefan WEBER, Caroline BRINER, Joel LIENGME 2002

 

 

Mondharpliteratuur

  • Bakx, Phons (1992). De gedachtenverdrijver: de historie van de mondharp. Hadewijch wereldmuziek. Antwerpen: Hadewijch. ISBN 90-5240-163-2.
  • Boone, Hubert, and René de Maeyer (1986). De Mondtrom. Volksmuziekinstrumenten in Belgie en in Nederland. Brussel: La Renaissance du Livre.
  • Crane, Frederick (2003). A History of the Trump in Pictures: Europe and America. Iowa: Mount Pleasant.
  • Dournon-Taurelle, Geneviève, and John Wright (1978). Les Guimbardes du Musée de l’homme. Preface by Gilbert Rouget. Published by the Muséum national d’histoire naturelle and l’Institut d’ethnologie.
  • Emsheimer, Ernst (1941). “Uber das Vorkommen und die Anwendungsart der Maultrommel in Sibirien und Zentralasien.” Ethnos (Stockholm), nos 3-4 (1941).
  • Emsheimer, Ernst (1964). “Maultrommeln in Sibierien und Zentralasien.” In Studia ethnomusicologica eurasiatica (Stockholm: Musikhistoriska museet, pp. 13–27).
  • Eulenstein, Karl. (heruitgave 2001). Meine Musikalische Laufbahn, Stadtarchiv Heilbronn,
  • Fox, Leonard (1984). The Jew’s Harp: A Comprehensive Anthology. Selected, edited, and translated by Leonard Fox. Charleston, South Carolina: L. Fox.Fox, Leonard (1988). The Jew’s Harp: A Comprehensive Anthology. Selected, edited, and translated by Leonard Fox. Lewisburg: Bucknell University Press; London: Associated University Presses. ISBN 0-8387-5116-4.
  • Gallmann, Matthew S. (1977). The Jews Harp: A Select List of References With Library of Congress Call Numbers. Washington, D.C.: Library of Congress, Archive of Folk Song.
  • Janscha, Wolf (2012).Maultrommel spielen. Eine systematische Anleitung zum Selbststudium. Lehrbuch Band 1. Verlag der Spielleute, ISBN 978-3-927240-93-3
  • Kolltveit, Gjermund (2006). Jew’s Harps in European Archaeology. BAR International series, 1500. Oxford, England: Archaeopress. ISBN 1-84171-931-5.
  • Mercurio, Paolo.Gli Scacciapensieri Strumenti Musicali dell’Armonia Internazionali, Interculturali, Interdisciplinari, Milano, 2013. ISBN 978-88-6885-391-4
  • Morgan, Deirdre Anne Elizabeth Morgan:Organs and bodies: the Jew’s harp and the anthropology of musical instruments. MA-Thesis, University of British Columbia, 2008
  • Plate, Regina (1992). Kulturgeschichte der Maultrommel. Orpheus-Schriftenreihe zu Grundfragen der Musik, Bd. 64. Bonn: Verlag für Systematische Musikwissenschaft. ISBN 3-922626-64-5.
  • Wright, Michael (2008) The Jew’s Harp in the Law, 1590-1825 Folk Music Journal 9.3 pp349–371 ISSN 0531-9684
  • Wright, Michael (2015). The Jew’s Harp in Britain and Ireland. Farnham, Surrey: Ashgate; ISBN 978-1-4724-1413-7.