De mondharp in de Russische regio’s: vargan, khomus, en kubyz

 In de Russische regio’s zijn enkele onderscheidende mondharpstijlen. In het Oost-Siberische Jakoetië/Sacha, het zuid-centraal Siberische Altaï-gebied, en het zuidwestelijk Siberische Tuva ten noorden van Mongolië, kent men de khomus. In Basjkortostan bespelen de mondharpisten de kubyz, en in het westen van Rusland noemt men de mondharp vargan. De verschillende namen en regio’s duiden op diversiteit in culturele betekenis.

Verder wordt de mondharp ook bespeeld in Kirgizië, Oezbekistan, Turkmenistan, Kazachstan en Chakassië. Tijdens de Stalinistische periode was het bespelen van de mondharp verboden, door het verband met Shamanisme dat eveneens onderdrukt werd, De oudere generatie bracht de traditie van het mondharpspel over aan hun kleinkinderen toen de opleving van ethnische culturen aanving in de 70-er jaren van de 20e eeuw. Met name sinds de val van de Sovjet-Unie kent men een opleving van interesse in de mondharp. Tegenwoordig zijn honderden tot duizenden mensen in de Russische regio’s actief bezig met de khomus, kubyz, en vargan, oftewel de mondharp. Bovendien zijn er in deze gebieden extreem goede mondharpmakers actief.

7347070-Russian-federation-map-Stock-Photo

Jakoetië/Sacha

De mondharpmuziek uit Jakoetië/Sacha vormt een belangrijk referentiepunt voor mondharpspelers en belangstellenden wereldwijd. De magische klanken van de Jakoetische khomus kenmerkt zich door geavanceerde speeltechnieken, elegante lichamelijke expressie, en imitatie van natuurklanken zoals paardengetrappel en gekletter van regendruppels in allerlei subtiele variaties. De Jakoetische spelers maken veelvuldig gebruik van stemklanken tijdens het bespelen van de mondharp.

Tuva

Tuva is muzikaal vooral bekend door de boventoonzangers. Maar ook de mondharp heeft een plek in Tuvaanse muziek, én in combinatie met boventoonzang.

Altai

Je kunt de verwantschap horen en zien hoe de mondharp bespeeld wordt in het Altai-gebied, Jakoetië/Sacha, en Tuva. In de oude stijl circelt de hand van de mondharpspeler in een soort dansballet, terwijl de speler de snaar aanslaat. Ook combineren Altai-spelers het mondharpspel met zang.

Basjkortostan

De mondharp geniet een grote populariteit in Basjkortostan. Het bespelen van het instrument is dan ook geïntegreerd in het reguliere muziekonderwijs.

West-Rusland

Tot nog niet zo lang geleden werd de mondharp in Rusland vooral geassocieerd met Siberië. Er is nog weinig bekend over de geschiedenis van de mondharp in het westen van Rusland. Archeologische vondsten gaan terug tot de 9e eeuw van onze jaartelling. In de 19e eeuw was de mondharp in West-Rusland een vergeten muziekinstrument geworden. Net als in andere delen van de wereld is er een opleving van belangstelling voor de mondharp.

Meer lezen over de mondharp in de Russische regio’s? Lees ook deze artikelen:

Olena Olga Podluzhnaya

Mondharpspecialist uit Basjkortostan: Robert Zagretdinov (1932 – 2016)

De mondharp in voormalige Sovjet-Unie

Khomus day 30 november