Mondharpen van de 18e tot en met de 20e eeuw

In dit artikel bespreek ik in vogelvlucht het voorkomen van de mondharp vanaf de 18e eeuw tot en met de 20e eeuw voornamelijk in de Westerse wereld. De oudere geschiedenis én de eigentijdse wereld van de mondharp laat ik hierbij buiten beschouwing

In de 18e eeuw vond de mondharp toegang tot Europese klassieke concertzalen en koningshoven. Verscheidene mondharpisten ontwikkelden zich tot virtuose spelers. Daarbij koppelden zij ook meerdere mondharpen met verschillende grondtonen aan elkaar om een uitgebreid harmonisch bereik te realiseren. Een aantal composities van Johann Albrechtsberger – enkele decenia terug uitgebracht op vinyl en compact disc – geven hier een beeld van. Karl Eulenstein was rond 1830 een internationaal bekende mondharpvirtuoos in Duitsland, Frankrijk en Engeland. Zijn biografie Duitstalig en ook in het Engels vertaald zijn makkelijk vindbaar. Voor het merendeel werd de mondharp in West-Europa in die periode en daarna echter geassocieerd met het maken van grappige geluidjes en speelgoed. Van diverse muzikanten uit de 19e eeuw en ook uit de eerste decennia van de 20e eeuw is bekend dat zij in hun kinderjaren mondharp speelden.

Johann Georg Albrechtsberger Concerto for jews harp Rene Paes karl-eulenstein-meine-musikalische-laufbahn

In de 50-er en 60-er jaren van de 20ste eeuw gedurende het begin van de opleving van volksmuziekstijlen, is de mondharp te horen op een aantal vinylplaten, zoals in de handen van multi-instrumentalist Mike Seeger. Gespecialiseerde mondharpspelers waren er niet. En de mondharp had nauwelijks een prominente rol. Een uitzondering was bijvoorbeeld een album van Folkways Records die een compleet album uitbracht met mondharpmuziek van bluesmuzikant Sonny Terry. De mondharp werd ook gebruikt in enkele opnames van de Schotse band Incredible String Band. Leonard Cohen speelde ook mondharp op enkele nummers van zijn eerste albums, en John Peel bespeelde de mondharp ook op een album van de Third Ear Band. Ook op het eerste album van Boudewijn de Groot is de mondharp te horen. Dit zijn wat randvoorbeelden, maar er zijn meer te noemen, Vanaf de 60-er jaren van de 20ste eeuw is John Wright met onderzoek, optredens en platen heel actief geweest om de mondharp belangstelling te geven.

Sonny Terry John Wright La Guimbarde

Meer interesse voor de mondharp kwam tot ontwikkeling in de 90-er jaren van de 20e eeuw, vooral in Scandinavië, Nederland, de Verenigde Staten, en in Siberië. Met periodieke festivals in Noorwegen, Noord-Amerika, Jakoetië, en Oostenrijk. Een gevolg van deze opleving en de opkomst van nieuwe mondharpspecialisten was een verandering in de gangbare perceptie dat de mondharp zeer beperkte muzikale mogelijkheden heeft. Aan het eind van de 20e eeuw kon de mondharpspecialist Phons Bakx vaststellen dat het instrument voorkwam in elektronische pop, avant-garde jazz, wereldmuziek, en zelfs in technomuziek.