De Mondharpwerkplaats: terugblik

20 juni 2015 op de drempel van midzomerzonnewende in Amersfoort, locatie De War in het voormalig stadsindustriegebied aan rivier de Eem. Een intiem muziekevenement met middag- en avondprogramma met workshops, films, presentaties, optredens van topmondharpspelers, uitwisseling én gemoedelijke atmosfeer. Alles in het teken van de mondharp.

In 1992 was bij opgravingen op de Hof van Amersfoort de grootste hoeveelheid ooit bij elkaar gevonden mondharpjes – acht stuks in een veertiende eeuwse drenkplaats – in de publiciteit gekomen. Deze bijzondere gebeurtenis werd op zaterdag 20 juni 2015 overtroffen door de aanwezigheid van niet minder dan 500! mondharpen in de stad begeleidt door een groep mondharpisten én belangstellenden uit het hele land, van Zeeland, Limburg, de Randstad, Utrecht, Gelderland tot Overijssel. In de Amersfoortse mondharpenhistorie een hoogtepunt. De oudste bezoeker was een 90-jarige muziekinstrumentenmaker in ruste uit Zeist. De opkomst overtrof de verwachtingen van de organisatoren, mede door de korte aanlooptijd van aankondiging voorafgaande aan de Mondharpwerkplaats.

Opening en aan het werk
Danibal – Nederlands bekendste eigentijdse mondharpist en initiator van de Mondharpwerkplaats – opende om 14.00 het evenement in de theaterzaal van de Spullenmannen op het terrein van De War. Enkele bezoekers waren al volledig in de War met metaal, tang, vijl, zaag en aambeeld. De bezoekers gingen na de opening verder actief aan de slag met metaalwerk aan de werktafels onder begeleiding van Steven Stoop, DE mondharpsmid van Nederland. Andere gasten kregen tips van Danibal in de workshop mondharp spelen. De open sfeer zorgde ook voor uitwisseling van deelnemers in beide workshops.

Alleszins een gezellig weerzien tussen een kleine schare mondharpliefhebbers
Voor een aantal mondharpafficionados was de Mondharpwerkplaats een ontmoeting met oude vrienden die elkaar kennen van internationale mondharpfestivals in onder meer Amsterdam, Moskou, Molln, en Jakoetsk. Voor anderen was deze bijeenkomst een eye-opener en stimulans om dieper de wereld van de mondharp in te gaan.

Los van het programma werden her en der wat mondharpen en boeken over mondharpen verkocht. Zo was daar een jongeman die erg content was met een mondharp van Steven Stoop: ‘nu heb ik ook een goed klinkende mondharp!’ Een circa zestigjarige man liet met een tevreden grijns zijn nieuwste aanwinst zien: een Balinese genggong mondharp met trekkoord. Ook werd een Siberische documentaire vertoond over de historie en verspreiding van de mondharp en een documentaire over de Chinese Nuosu Yi mondharpcultuur, die nog steeds doorklinkt op het platteland en op de marktplaatsen van Zuidwest China.

Verder in de War
Terwijl niet enkel de bezoekers, maar ook het programma steeds verder in de War raakte, werd er in de vooravond in buffetvorm een heerlijke vegetarische maaltijd verstrekt met o.a. aubergines, linzen en couscous.

Het avondprogramma bestond uit optredens en presentaties in intieme sfeer, telkens op onderhoudende wijze ingeleid door Maxim Chapochnikov (muzikant, programmamaker en dj) – voor deze gelegenheid – moderator.

Maxim Chapochnikov thump

De variëteit aan mondharpspel liet zich duidelijk horen
De mondharp kan op zoveel verschillende wijzen bespeeld worden – van traditionele stijlen tot eigentijds, en spiritueel tot experimenteel. De stijlen zijn zo verschillend dat je je verbaasd dat het om een en hetzelfde instrument gaat.

Strakke mondharptradities
Sylvain Trias (Frankrijk) deed de kick-off waarbij hij opeenvolgend een veelheid van mondharpen demonstreerde in de strakke lijn van mondharptradities in korte subtiele arrangementen en afsluitend met enkele muziekstukken uit bijna vergeten tradities uit Rajastan in Noordwest-India. ‘De jonge mondharpisten in Rajastan hebben geen waardering meer voor hun oude mondharptradities’, zei Silvain bij de afsluiting van zijn optreden.

Sylvain Trias thumb

Curieuse hoornversterkers en folkloristische melodieën
Harm J. Linsen – representant van de International Jew’s harp Society – gaf uitleg over zijn experimenten met acoestische oud wereldse zelfbouw hoornversterkers (jawsaphones) voor mondharp en liet zijn curieuse apparaten zien en horen. Aansluitend speelde Harm met vakmanschap een folkloristische Noorse melodie en een Engelse folk-tune.

Harm J. Linsen thumb

Excentriek werk 
Coen van Hoboken – muziekinstrumentenbouwer – demonstreerde zijn innovatieve 5-snarige mondharp en ging in op de rol van boventonen in verband met zijn zelf ontworpen instrumenten. Ook gaf Coen uitleg over zijn laatste ontwerp: de chromatische kalimba (van oorsprong Afrikaanse duimpiano).

Coen van Hoboken thumb

Ontraditionele improvisaties
René Paes – nog niet zo lang actief in de mondharpwereld, en niet voor één muzikale stijl te vangen – speelde ontraditionele improvisaties op een Nepalese mondharp en op een in Siberische stijl gemaakte mondharp van Steven Stoop. Volgens één van de luisteraars heeft René zich duidelijk verdiept in toonscherpte en harmonische reeksen die tot de subtiele mogelijkheden van het klankspel kunnen behoren.

Rene Paes thumb

Subliem klankspel
Danibal opende zijn muzikale mondwereld met een techno-achtig werk dat direct onderstreept dat de mondharp een organische synthesizer kan zijn. Bijzondere oudmoderne elektromagnetische experimenten liet Danibal zien en horen met een pulse generator verbonden met een mondharp waarmee hij een audiowereld van Sovjet-Unie-tijdperkachtige SF B-films ten gehore gaf, met associaties aan de theremin. Alom subliem klankspel.

Danibal thumb

Meester van de mondharp
Phons Bakx – de onbetwiste markante Nederlandse meester van de mondharp in al zijn varianten uit Zeeland – wist op animerende wijze zijn indrukwekkend mondharpspel met verhalen te omlijsten. Geen Nederlander evenaart zijn kennis en vaardigheid op het gebied van mondharpspel. Dat bewees Phons met zijn bijdragen, ook al is hij naar eigen zeggen al enkele jaren niet meer zo actief als mondharpist.

Phons Bakx thumb

Afsluitend duet
Danibal en Steven Stoop verzorgden als duo de afsluiting van het avondprogramma. Steven bewees met zijn muzikale bijdragen dat hij niet enkel de smid van het metaalwerk voor de mondharpen is, maar tegelijk ook een voortreffelijk mondharpspeler. Beide mondharpisten speelden goed op elkaar in waarbij Danibal vooral de melodieën vormgaf.

Danibal Steven Stoop thumb Mondharpwerkplaats thumb

Wat participanten na afloop over de Mondharpwerkplaats zeggen:

  • Was zeer de moeite waard. De films vond ik ook leuk om gezien te hebben. Kortom, ik heb de Mondharpwerkplaats erg op prijs gesteld.
  • Het was recht leuk en gezellig, mooie dingen gehoord.
  • Voor mij persoonlijk waren de twee films achtereen over Siberië en Zuid-China te langdradig! Ik kende ze al, en ook heb ik in het verleden regelmatig gewerkt met Siberische mondharpers.
  • Een van de deelnemers is praktisch een buurman van me. Hij woont ongeveer 200 meter verderop. We hadden beiden geen idee.
  • Het was een mooie dag. Helaas heb ik de optredens moeten missen. Ik heb Danibal toch nog horen spelen tijdens zijn workshop. En ik sloot nog op tijd aan bij de workshop van Steven, zodoende heb ik een mooie mondharp aan de dag overgehouden.
  • Ik vond het heel leuk om enkele enthousiaste aanwezigen te ontmoeten, mensen die zich voor mondharpen interesseerden maar die eigenlijk nauwelijks een raakpunt met het instrument hadden. Zulke mensen worden door zo’n evenement wel schoksgewijs verder geholpen, en dat is ook het leuke!
  • De georganiseerde opzet was spontaan, en ook de locatie was amusant, temeer omdat de werkplaats snel veranderde in een gezellig theaterpodium of zoiets.

Volgend jaar
De Mondharpwerkplaats op 20 juni was een uitstekende vingeroefening om in 2016 uit te bouwen in een grotere en internationale context. Wellicht met parallelactiviteiten en onderdelen verspreid over twee dagen.

De War Pioniersplek Amersfoort
De oude fabriek aan de Kleine Koppel – de oudste nog bestaande fabriek in de stad, cultureel erfgoed van Amersfoorts industriële verleden – is uitgegroeid tot een broedplaats van vernieuwende activiteiten die de stad, en zeker de “creatieve economie” niet kan missen.

De War is een broedplek voor kunst, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Het huisvest diverse activiteiten.

De War organiseert lezingen, debatten en voorstellingen, heeft een repaircafé en doet aan stadslandbouw en stimulering van het bijenbestand in de stad. Ook heeft De War een Fablab (een 3d-printing plaats).  En De War is en blijft: een kunstenaarscollectief. De plannen van De War gaan nog veel verder. Het merendeel van het complex staat nu leeg, maar in en om De War zijn er velerlei initiatieven die die ruimtes willen gaan gebruiken, zodat er op terreinen als duurzaamheid, innovatie, theater en kunst nog heel veel nieuws te verwachten is in de stad. En dat alles zonder een cent gemeentesubsidie.

De toekomst voor De War
De WAR wil de oude fabriek kopen van de gemeente Amersfoort, om er een duurzame vrijplaats van te maken.