Munnharpe in Noorwegen

Noorwegen kent sinds de 14e en 15e eeuw mondharpspelers, net zoals veel andere Europese landen. Archeologische vondsten in Noorwegen uit de Vikingentijd zijn omstreden. In de Noorse volksmuziek wordt de mondharp (munnharpe) vooral als solo-instrument gebruikt én als begeleidingsinstrument voor dansuitvoeringen. De levende traditie van mondharpmuziek komt vooral voor in Setesdal, en de mondharp is ook populair in Hallingsdal en Valdres.

Halverwege de 19e eeuw toen er een zwaar puriteins Christelijke golf heerste op het Noorse platteland werd veel traditionele muziek verbannen. Het bespelen van de Noorse Hardangerviool werd des duivels verklaard. Dit lot bleef de onopvallende mondharp bespaard. Verschillende oude melodieën die oorspronkelijk op de viool werden bespeeld, bleven zodoende geconserveerd door een doorgaande lijn van mondharpisten. In de 70-er jaren van de 20e eeuw ontstond er een hernieuwde belangstelling voor volksmuziek. Belangstelling voor de mondharp breidde zich uit, en Noorse vioolspelers leerden de oude melodieën spelen met de bewaarde mondharpmelodieën als voorbeeld.

Een uitgebreide kennismaking met Noorse mondharpmuziek vindt je op de dubbel-CD Fille-Vern (Gamle Og Nye Mestre I Norsk Munnharpetradisjon)Op Spotify volledig te beluisteren. De eerste CD bevat archiefopnames van 1937 tot de 70-er jaren van de 20ste eeuw. Op de tweede CD hoor je opnames van recenter materiaal van Noorse mondharp festivals.

Kleinschalig en met een gering aanbod worden in Noorwegen hoogwaardige mondharpen vervaardigd. De bekenste Noorse mondharpensmid is Bjørgulv Straume.

Setestal Valle Munnharpa

Charles Ives over de mondharp

In de klassieke muziek komt de mondharp weinig voor. De Amerikaanse componist Charles Ives (1874 – 1954) – de eerste Amerikaanse klassieke componist van internationale betekenis – schreef een mondharppartij in the Washington’s Birthday movement (1909) voor A Symphony: New England Holidays (Holiday Symphony). Overigens bevat de muziek van Ives  veel oorspronkelijke elementen die men eerder bij avantgardecomponisten verwacht.

Charles Ives over de mondharp:
Ik ben altijd een mondharpspeler geweest … maar ik weet niet precies hoe ik daar muziek voor moet uitschrijven. … De mogelijkheden om een diatonische toonladder te spelen zijn niet volledig. … Tijdens de oude barn dances hadden bijna alle mannen een mondharp in hun broekzak of in de schacht van hun laars. Meerdere mannen stonden rondom de dansvloer en bespeelden de mondharp, meer als een percussie-instrument dan als een melodisch instrument.
[Memoires]

Charles E. Ives mondharp

De wonderljke muzikale wereld van de mondharp – Eureka Zwolle 6 oktober 2015

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een van de alleroudste muziekinstrumenten ter wereld. Men kent dit onopvallend muziekinstrument ook onder de namen jew’s harp, jaw harp, maultrommel en meer dan 1000 andere namen. Tegenwoordig een vrijwel vergeten instrument.

De mondharp bestaat veelal uit een soort beugel met daartussen een snaar. Het instrument wordt bespeeld door de snaar aan te slaan. De trillingen laat men resoneren in de mond, die als klankkast dient. Daarbij ontstaat een grondtoon, een bourdonklank oftewel drone waarop men boventonen maakt. Door het volume van je mond te variéren net zoals je klinkers uitspreekt en beademing krijg je natuurlijke geluidseffecten.

René Paes treedt op met mondharpen afkomstig uit Siberië, Mongolië, Japan, Indonesië, Vietnam, Nepal en andere landen. Ook laat hij belangstellenden kennismaken met de mondharp tijdens workshops. Hij is te zien en te beluisteren op festivals en evenementen.  Ook andere performances te beleven op 6 oktober. Laat je verrassen!

Mondharpen Eureka Oermuziek

Sociaal-culturele vereniging Eureka – 6 oktober 2015 vanaf 21 uur
Assendorperplein 9, 8012 TW Zwolle

Toegang voor leden gratis. Ben je geen lid? Een tijdelijk lidmaatschap kost 2,5 euro.

Legende van de dhemir-khomus

De demir-khomus (ijzeren mondharp) bestaat sinds oudsher onder de inwoners van Toeva in het zuidwesten van Siberië, ten noorden van Mongolië. De demir-khomus heeft een speciale charme. Haar oorsprong is in Toeva-volkstradities verbonden met de tragedie van twee weerstreefde verliefden.

Het verhaal gaat dat een jonge vrouw tegen haar wil was uitgehuwelijkt aan een rijke man. De jongeman die haar liefhad was een vaardige ijzersmid. Toen de jonge vrouw trouwde met de rijke man, maakte de ijzersmid een khomus voor zichzelf, en terwijl hij de khomus bespeelde, vergat hij eten, drinken en slaap. Hij gaf zich volledig over aan zijn diepe gevoelens. Uiteindelijk verloor hij zijn verstand en maakte een eind aan zijn leven door van een hoge rotswand in een bergrivier te springen. Zijn vriendin liet de rijke man in de steek, en toen zij erachter kwam wat er met haar vriend gebeurd was, sprong zij van dezelfde rotswand in de bergrivier. De khomus gemaakt door de ongelukkige ijzersmid vond haar weg naar spelers van nieuwe generaties.

Mondharpen Toeva Legende

Nazomerfeest Doepark Nooterhof Zwolle met Leerplaats mondharp spelen 20 september 2015

Doepark Nooterhof mondharp oermuziek

Op zondagmiddag 20 september, van 13.00-17.00 uur  organiseert de Milieuraad Zwolle in samenwerking met Landstede en een groot aantal groene partners het Nazomerfeest Doepark Nooterhof in Zwolle. Tijdens het Nazomerfeest kan je o.a. kennismaken met de mondharp tijdens de Leerplaats natuurlijke muziek maken met mondharpen. Wil je een mondharp aanschaffen? Daar is ruimschoots gelegenheid voor. 

Mondharpen_b[1] Mondharpen_c[1]

De mondharp is een van de oudste muziekinstrumenten. Op een zoemende grondtoon speel je boventonen. Je drijft het geluid aan door een snaar aan te slaan. De klanken resoneren in je mondholte. Daarbij gebruik je adem,lippen, keelspieren en tong. Ervaar zelf de fascinerende klanken van de mondharp.

Verder valt er tijdens het Nazomerfeest nog veel meer te beleven! Bezoekers kunnen naar de familievoorstelling ‘Het geheim van het ijskonijn’ van TOF Toneel, meedoen aan een workshop dansen en bewegen in natuur. Daarnaast staan er biologische hapjes en drankjes klaar. Muziekgroep ‘Om de Hoek’ maakt het feest compleet met tijdloze nummers uit de popmuziek. Theehuis Earthship op het terrein is ook zeker een bezoek waard. Het wordt een groene doe-middag voor jong en oud. Welkom van 13.00 tot 17.00 uur. De toegang is vrij.

Programma

Adres

Free Fringe Festival Amsterdam: Human Movement silent movie with live jaw harp music 12 september 2015

Free Fringe Festival Amsterdam – 12th September 21:30 DROP IN CINEMA outside or inside De Vondelbunker at Vondelpark: Screening of Human Movement, short silent movie – found footage by Free Fringe Festival VJ’s with live jaw harp music by Oermuziek. Preceded and followed by performances of theatre, hiphop, dance choreography and noisy trance inside De Vondelbunker.

Location: Vondelpark 8a, Amsterdam. Under the bridge, entrance at centre side.

Check the schedule for many more performances from 3 – 13 September 

freefringe oermuziek mondharpDropInCinemaMovingGif

Oogstdag Tiengemeten 5 september 2015

Feestelijke Oogstdag op het allerlaatste echte eiland van Zuid-West Nederland. Vaar naar een eiland vol ongerepte wildernis en ouderwetse stukjes platteland. De Oogstdag biedt boordevol sfeer en plezier met oude ambachten, lekkers uit de streek, boeiende wetenswaardigheden én mondharpmuziek!

Ervaar het unieke Tiengemeten buiten de moderne tijd.

Oogstdag Tiengemeten mondharpen

Bereikbaarheid

Mondharpen Tiengemeten

Mondharpmuziek op Festival Franje

Festival Franje

Franje is een festival dat in Amersfoort is ontstaan. Een festival waar lokaal en internationaal elkaar ontmoeten, een plek waar kunstdisciplines vermengen, kunstenaars elkaar kunnen inspireren, en publiek en programmeurs een kijkje kunnen nemen in de kunstkeuken van de toekomst. Dit jaar vindt de negende editie plaats.

Festival Franje speelt zich op 28, 29 en 30 augustus in Amersfoort af bij De Observant op het Stadhuisplein en in De War aan de Kleine Koppel 40. Franje richt zich welbewust op prille ideeën die nog geen deel uitmaken van bestaande structuren, door een podium te scheppen voor onderzoek en ontwikkeling. Inmiddels staan 61 voorstellingen op het programma, waaronder mondharpperformances van Danibal en Oermuziek.

Danibal – tohuwabohu
Jew’s harp extravaganza, vocal acrobatics and live loops. Once described as “dadaist electro-folk of the 21st century”, Danibal gathers influences from yodel to joik, from overtones to rhythmical pulses. He turns it all into playful twangy music. Dadaïstische electro-folk uit Utrecht. Live loops, een koffer vol mondharpen en stemexperimenten. Danibal’s improvisaties zijn verrassend en speels.

Danibal thumb

Zaterdag 29 Aug 2015
   start 21:15, Stadscafe [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
30 minuten

Oermuziek – Van Balinese oerwouden tot Oostenrijkse trekkershutten
Ervaar de organische klanken van R.W. Paes vanuit de oertijd en middeleeuwen naar de 21ste eeuw. Met adem, lichamelijke resonantie, bamboe en ijzer maakt hij muzikale bourdonklanken en boventonen opgewekt met mondharpen uit Balinese oerwouden, Vietnamese riviergebieden, Siberische toendra’s, Nepalees hooggebergte en Oostenrijkse trekkershutten. Natuurmuziek met enkel pure ingrediënten. Sprakeloze verhalen uit kampementen en tijden toen er nog geen gitaren, violen, en piano’s bestonden. Muziek met bijna vergeten instrumenten.

Rene Paes thumb

Zondag 30 Aug 2015
   start 14:00, Torenkamer [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
   start 16:00, Torenkamer [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
Prijs: gratis | 30 minuten per optreden

>Naar het volledige programma