Mondharpmuziek op Festival Franje

Festival Franje

Franje is een festival dat in Amersfoort is ontstaan. Een festival waar lokaal en internationaal elkaar ontmoeten, een plek waar kunstdisciplines vermengen, kunstenaars elkaar kunnen inspireren, en publiek en programmeurs een kijkje kunnen nemen in de kunstkeuken van de toekomst. Dit jaar vindt de negende editie plaats.

Festival Franje speelt zich op 28, 29 en 30 augustus in Amersfoort af bij De Observant op het Stadhuisplein en in De War aan de Kleine Koppel 40. Franje richt zich welbewust op prille ideeën die nog geen deel uitmaken van bestaande structuren, door een podium te scheppen voor onderzoek en ontwikkeling. Inmiddels staan 61 voorstellingen op het programma, waaronder mondharpperformances van Danibal en Oermuziek.

Danibal – tohuwabohu
Jew’s harp extravaganza, vocal acrobatics and live loops. Once described as “dadaist electro-folk of the 21st century”, Danibal gathers influences from yodel to joik, from overtones to rhythmical pulses. He turns it all into playful twangy music. Dadaïstische electro-folk uit Utrecht. Live loops, een koffer vol mondharpen en stemexperimenten. Danibal’s improvisaties zijn verrassend en speels.

Danibal thumb

Zaterdag 29 Aug 2015
   start 21:15, Stadscafe [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
30 minuten

Oermuziek – Van Balinese oerwouden tot Oostenrijkse trekkershutten
Ervaar de organische klanken van R.W. Paes vanuit de oertijd en middeleeuwen naar de 21ste eeuw. Met adem, lichamelijke resonantie, bamboe en ijzer maakt hij muzikale bourdonklanken en boventonen opgewekt met mondharpen uit Balinese oerwouden, Vietnamese riviergebieden, Siberische toendra’s, Nepalees hooggebergte en Oostenrijkse trekkershutten. Natuurmuziek met enkel pure ingrediënten. Sprakeloze verhalen uit kampementen en tijden toen er nog geen gitaren, violen, en piano’s bestonden. Muziek met bijna vergeten instrumenten.

Rene Paes thumb

Zondag 30 Aug 2015
   start 14:00, Torenkamer [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
   start 16:00, Torenkamer [De Observant, Stadhuisplein 7 Amersfoort]
Prijs: gratis | 30 minuten per optreden

>Naar het volledige programma

Mondharp op Werelderfgoedlijst

Ieder kind heeft weleens ‘muziek gemaakt’ op een elastiekje. De mond als klankkast, met de vingers tokkelen. Het is de moderne en vereenvoudigde versie van een oeroud instrument: de mondharp. De mondharp staat sinds 2012 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. De Werelderfgoedlijst is bedoeld om cultureel en natuurlijk erfgoed van unieke en universele waarde voor de mensheid, beter te kunnen bewaren voor toekomstige generaties. Ken je de mondharp niet, of wil je er meer over weten? Kijk eens rond op de website van Oermuziek met blogs, leerplaats, kraam, en meer. Neem gerust contact op met vragen of voor uitwisseling. Ik vind het leuk als mensen interesse hebben in de mondharp.

m17

Mukkuri: Aino-mondharp

De mukkuri is een traditionele mondharp van het Aino-volk dat sinds mensenheugenis Hokkaido in het noorden van Japan bewoond. Deze mondharp wordt gemaakt van bamboe en de snaar brengt men tot trilling met een trekkoord. In de Aino-cultuur speelt de mukkuri een belangrijke rol.

In Japan wordt de mukkuri al langere tijd bespeeld als atractie voor toeristen. Sinds de Aino-cultuur naar buiten treedt in Japanse steden, richten meer professionele muzikanten zich op dit instrument. Mukkuri-performances zijn meestal geimproviseerd. Omgevingsgeluiden zoals het na doen van een beer die haar jongen roept, het geluid van stromend water of de wind, vogelgeluiden etc. zijn een belangrijke inspiratie voor het mukkuri-spel.

Mukkuri Oermuziek

Het aandrijfmechanisme van de mukkuri is gelijk aan de Mongoolse khulsan khuur en de Balinese genggong.

Een prachtige kennismaking met mukkuri-muziek vertolkt Aki Nagane op haar album Mon-o-lah. Dit album kan je compleet beluisteren met Spotify Webplayer.

Aki Nagane Oermuziek

Het mukkuri-mondharpspel is deel van het repertoire van Oermuziek.

Mondharples

René Paes treedt op met mondharpen op festivals, feesten en in intieme settings. Hij geeft ook mondharplessen aan belangstellenden voor dit oeroud muziekinstrument. De mondharp is een instrument met ontspannende en entertainende effecten. In Nederland wordt de mondharp bespeeld sinds de 14e eeuw. Mondharplessen met René Paes vinden plaats individueel of in kleine groepen. Tijdens een kennismakingsles vertelt René Paes een beknopte geschiedenis van het instrument en in het grootste deel van een les ga je praktisch aan het spelen en leer je enkele unieke speeltechnieken. Wil je je verder verdiepen in de wereld van de mondharp? Ga dan verder met vervolglessen op maat afgestemd op je eigen ontwikkeling.

Voordelige kosten in overleg.

Een mondharples is ook leuk als aanvulling op een feestje of om als cadeau weg te geven.

Contact

A Boy Named Charlie Brown & Snoopy’s harp

Snoopy’s harp featured in de film A Boy Named Charlie Brown

De film (1969) begint met Charlie Brown, die duidelijk te kampen heeft met zijn eeuwige pech. Hij kan als enige niet zijn vlieger oplaten, en zijn team verliest hun eerste wedstrijd van dat seizoen.

Nadat Lucy hem vertelt dat de school een spellingswedstrijd organiseert, besluit Charlie hier zijn geluk te beproeven. Dit tot groot genoegen van de anderen, die verwachten dat Charlie ook hier zal falen.

Snoopy's harp mondharp

Charlie Brown gaat nerveus naar de spellingklas, en hij spelt het woord ‘insecure’ goed als enigste in de klas. Dat woord beschouwt hij als zijn kenmerk. Terwijl Charlie Brown oefent voor de spellingwedstrijd, zingen hij en Linus een spellingsezelbruggetje:”I Before E Except After C”, tegelijkertijd begeleidt Snoopy hen met een mondharp. De volgende dag in de klas, verstijft Charlie Brown wanneer hij uitgedaagd wordt om het woord ‘perceive’ goed te spellen, maar hij herstelt zich doordat Snoopy het spellingsezelsbruggetje op zijn mondharp speelt op het schoolplein. Tot ieders verbazing wint hij. Vooral Lucy is hier erg verbaasd over, maar ziet al snel mogelijkheden met Charlies nieuwe talent. Daarom geeft ze hem op voor een landelijke spellingswedstrijd in New York City. Wanneer Charlie naar New York vertrekt, geeft Linus hem zijn kenmerkende dekentje mee voor geluk. Hij krijgt echter al snel heimwee naar het ding, en overtuigt Snoopy ervan om met hem Charlie achterna te reizen.

Zodra het duo Charlie heeft gevonden, blijkt die de deken kwijt te zijn. Een zoekactie levert niets op. Charlie studeert ondertussen zo hard voor de spellingswedstrijd dat hij de gewoonte ontwikkelt elk laatste woord van een zin die hij zegt te spellen. De deken komt eindelijk boven water wanneer Charlie hem als poetsdoek blijkt te gebruiken.

Snoopy en Linus vergezellen Charlie naar de studio, terwijl de rest van de groep thuis via de televisie de wedstrijd volgt. De wedstrijd verloopt voorspoedig, en Charlie haalt de finale. Deze verliest hij echter wanneer hij het woord “beagle” fout spelt. Teleurgesteld keert hij met Linus en Snoopy huiswaarts.

Thuis sluit Charlie zich op in zijn kamer en weigert om ooit nog naar buiten te komen, ondanks het feit dat hij wordt gemist op school. Dit verandert wanneer Linus hem verteld dat zijn team een honkbalwedstrijd heeft gewonnen. Eindelijk kan Charlie zich over zijn nederlaag heenzetten.

 

Mondharpen in De Stentor Editie West-Veluwe

Dit artikel was gepubliceerd in De Stentor Editie West-Veluwe op 16 juni 2015

René Paes ‘verliefd’ op mondharp

Harderwijker promoot onderschat wereldinstrument met evenement in Amersfoort

Door Ton van Mourik

Harderwijk – De mondharp. Bijna iedereen heeft er ooit een gehad. Hoewel vaak in het rijtje van kazoo en neusfluit geschaard, weten weinigen dat het een serieus en internationaal muziekinstrument betreft. Tijdens de Mondharpwerkplaats, een eendaags festival in Amersfoort, kan iedereen kennismaken met de vele verschijningsvormen en speelwijzen ervan. Naast andere gerenommeerde mondharpisten,  treedt medeorganisator René Paes uit Harderwijk zelf ook op.

Op de grens van woonkamer en keuken vraagt hij zijn gast: “Gewone koffie of Griekse? Mijn vrouw komt daar vandaan.“ Ondertussen ontrolt het levensverhaal van de 54-jarige mondharpist zich. “Ik vroeg mijn ouders om een gitaar, maar die was te duur. Het werd een ukelele. Nadat ik op mijn 17e van school ging, leidde ik een zwervend bestaan. Lang in Engeland verbleven, in het staartje van de Flower-Power tijd. Me daarna op de Neue Deutsche Welle gericht, met bands als Einstürtzende Neubauten.”

Zelf experimenteerde Paes, inmiddels toch gitarist, er eveneens duchtig op los. “Speed-sounds, vervormers, dat soort dingen.” Het keerpunt had twee oorzaken. “Ik werd dat gedoe met die geluiden zat. En ik kreeg een huidziekte die gitaarspelen onmogelijk maakte.” Het moment dat hij de mondharp actief aan de lippen zette, is echter van verrassender datum. “Eigenlijk speel ik pas sinds vorig jaar zomer.”

Terwijl hij rustig een zware rolt, valt de reeks mondharpen op een klein muurtafeltje pas op. Naast een rode en een blauwe in de bekende vorm – “Oostenrijkse harpjes” – liggen er ook langwerpige. Sommigen zijn van metaal, anderen van bamboe of palmhout.

Een ander verschil is de positie bij de mond. De een dient op de tanden te worden gezet, de ander op de lippen gehouden. Op de vraag wat zijn tandarts van de doordringende trillingen vindt schiet Paes in de lach.

“Dit is bijvoorbeeld een Balinese genggong.” René gaat staan en zet het houten instrument aan de lippen. In tegenstelling tot bij de Oostenrijkse variant, ontlokt hij ditmaal klanken door de tong van het instrument, niet te verwarren met zijn eigen tong, middels een touwtje onder spanning te zetten. Het ‘poi-joi-joing’ wat hij even later uit een langwerpig metalen exemplaar uit Jakoetië tovert, onderscheidt zich door een diepere resonantie. “Het is dan ook mijn duurste”, glimlacht Paes. “Wist je trouwens dat Jakoetië een nationale feestdag voor de mondharp kent? “

Het lijkt niet verwonderlijk, gezien de gevoelsmatige associatie van de karakteristieke klank met ook Mongoolse keelzang. Zelfs samenspel met de Australische didgeridoo zou niet misstaan. “Klopt. Mondharp en didge vormen een perfecte combinatie. Ik heb het weleens gedaan in een yurt.”

De leek mag het instrument misschien eentonig vinden, de kenner weet wel beter. René: “Elke mondharp heeft een eigen grondtoon met pentatonisch bereik. Als je eenmaal de boventonen ontdekt die je met je mondholte en ademtechniek kunt bereiken …” Hij gebaart naar hoofd en hals. “Eén grote klankkast.” Enthousiast vertelt hij dan over Coen van Hoboken, die ook naar het festival komt. “Coen heeft een unieke mondharp met 5 tongen gebouwd die je bovendien kunt stemmen.”

Zodra René meer begint te vertellen, verdwijnt het idee van ‘een grappig instrumentje voor tekenfilmeffecten’ onmiddellijk. Tegelijk blijkt de bevlogen mondharpist een wandelende encyclopedie. “De officiële Engelstalige benaming ‘Jew’s harp’ heeft niets met het Joodse volk te maken. Ook in ons land bestond de mondharp al in de middeleeuwen: de ‘mondtrommel’ of kortweg ‘tromp’. Dat laatste weten we door oude scheepspapieren die een kist met trompen vermeldt.” De meest romantische benaming blijkt echter, hoe kan het ook anders, uit Italië te komen. “Op Sicilië heet hij ‘de gedachtenverdrijver’.”

De gedachten van Paes drijven in ieder geval telkens naar het komende mondharpevenement. Meer dan eens laat hij bewonderend de naam vallen van gasten zoals klankkunstenaar Danibal, de Fransman Sylvain Trias, Harm J. Linsen, meestermondharpist Phons Bakx en mondharpmaker Steven Stoop. “Mensen kunnen zelfs meehelpen bij de totstandkoming van een instrument. Er zijn optredens en jamsessies. En we vertonen twee documentaires. Daarvan is ‘Talking to gods’ wel heel bijzonder. Harm (J. Linsen – red.) heeft hem meegekregen van vrienden in Siberië. Jammer genoeg zijn er dit jaar geen gasten uit dat gebied – te kort dag – maar dat is volgend jaar hopelijk anders. Dan willen we het nog grootschaliger aanpakken.”

René komt nogmaals terug op het instrument waar het allemaal om draait: “Het metalen lipje wat je met je vinger aanslaat, wordt zowel tong als snaar of lamel genoemd. Maar dat laatste …”

Inderdaad, het doet te veel aan gordijnen denken. Waar zijn eigen echtgenote blijkbaar nooit invliegt vanwege zijn passie. “Nee hoor. In tegenstelling tot bij veel muzikantenhuwelijken, ziet zij het absoluut niet als concurrentie.”

Mondharpen op Zwarte Cross

Een mondvol harpen

Mouth harp, jaw harp, juice harp, twanger, Snoopy harp, khomus, danmoi, maultrommel,
guimbarde, susap, genggong, gawe, giww-gaww, jue harpes, jue trumpes, 
cremba­lum,
scacciapensieri, marranzana. munnharpe, arpa de boca, drum­bla, vargan, doromb, morchang,
mor­sing, changari, aman khuur, mukkuri, kou xiang, rabn cas, hoon toeng, lubu, karinding

Performance en kennismaking met de mondharp

Zaterdag 25 juli, theaterweide in de tipi, 18.00 uur

Zwarte Cross Oermuziek Mondharp R.W. Paes