Mondversterkte lamellofonen in Papoea-Nieuw-Guinea

De meeste mondversterkte lamellofonen, oftewel mondharpen in Papoea-Nieuw-Guinea zijn gemaakt van een strook bamboe met een uitgesneden tong die vibreert door een trekkoord, of door de aanslag met de hand. De mond dient als klankkast. De mondharpspeler simuleert door articulatie woorden in een ritmische cadans, en de ervaren speler vertelt daarmee verhalen. Toegankelijke opnames op audio en film zijn zeer beperkt. Men geloofde dat de klanken erotische passie bij vrouwen opwekte. Onderzoekers beweren dat onder de vele Papua-stammen van Nieuw-Guinea het zelden voorkomt dat vrouwen op de mondharp spelen. Ik ken voorbeelden die dat weerleggen.

lunggik-lungger-pikon-from-west-papua huli-papouasie-nouvelle-guinee menabepf-on-a-oblong-bamboo-jews-harp-striking-it-by-his-fist

Nieuw-Guinea wordt bewoond door bijna duizend verschillende stammen en er wordt bijna een even groot aantal verschillende talen gesproken, die in twee taalgroepen worden onderverdeeld, een onderling zeer verscheiden groep Papoeatalen en de Austronesische talen. Men kent daar dan ook een veelheid aan namen voor de mondharp.

Beperkte namenlijst

  • Susap: algemene term voor mondharp in Pidgin (‘Esperanto’-achtige taal).
  • Luna: bamboe mondharp (Duna-tribe).
  • Luna khao: metalen mondharp geintroduceerd door kolonisten vanaf de 19e eeuw  (Duna-tribe).
  • Hiriyula: bamboe mondharp, één uiteinde met touw omwikkeld (Huli-tribe in het Zuidelijk Hoogland).
  • Uluna: bamboe mondharp (Bosavi-tribe in het Zuidelijk Hoogland).
  • Yulambe: bamboe mondharp één uiteinde met touw omwikkeld (Zuidelijk Hoogland).
  • Tambagle: bamboe mondharp (Chimbu Provincie).
  • Tapalle: bamboe mondharp (Simbu-tribe in het Simbo/Jiwaka-grensgebied)
  • Pupuaha: bamboe mondharp, alleen door jongemannen bespeeld (Oro Provincie).
  • Agöb darombi, ook Dárombi: bamboe mondharp met tong van 18 tot 30 cm lengte. Rond 1970 nog steeds een favoriet instrument van vrijgezellen. 
  • Bingkong: vervaardigd uit de grassoort Miscanthus floridulus (Eipo-tribe in het centraal bergland)
  • Pikkon; origineel vervaardigd van bamboe, tegenwoordig vooral van metaal (Dani-tribe in de Baliem Vallei).
  • Tálaam: bamboe mondharp met een lengte tot circa 40 cm, waarbij de snaar – als bijwerking – voortdurend ratelgeluiden voortbrengt (Oksapmin-tribe in het Westerlijk Hoogland)

 Vele andere namen voor de mondharp komen voor in Papoea-Nieuw-Guinea.

papua-susap luna-being-played-by-sane-noma susap-speler papua-susap-spelers

Opnames

De “Tapalle” Simbu mondharp bespeeld door Pauline, een jonge vrouw uit het  Simbu/Jiwaka-grensgebied
Latmul-vrouwen spelen mondharp en een indruk van hun huiselijk leven in het gebied Midden-Sepik
Eipo Papua-jongen en Eipo-initiator bespelen mondharpen

 

 

Javaans Soendanese mondharp: Karinding

Fijn bewerkte karinding bamboe mondharp uit West-Java met een magisch geluid en een rijke traditie waar veel over te vertellen valt.

In oude tijden had de karinding o.a. een functie in de landbouwkundige rijstcultivering. Volgens de overlevering werd het instrument bespeeld om met de zoemende klanken insecten weg te jagen die de groei van rijstplanten belemmerden. De klanken roepen dan ook associaties op met geluiden die insecten maken.

Deze bamboe harpen hebben een speciale speelwijze: om de snaar te laten trillen dien je met een zachte slag het instrument aan het uiteinde van het instrument overdwars aan te kloppen.

Lengte: variërend tussen circa 14 en 18 cm
Type: lipharp (je houdt hem dus tegen je lippen, niet tegen je tanden)

Meer achtergrondinfo
10 jaar geleden rond 2009 was de karinding een vrijwel geheel vergeten muziekinstrument onder de Soendaneze bevolking op West-Java tot een klein gezelschap van muzikanten in de stad Bandoeng begonnen met het bestuderen en leren spelen op de karinding evenals andere bamboe muziekinstrumenten: o.a. fluiten en xylofonen. Hun muzikale inspanningen ontwikkelden zich snel onder de naam Karinding Attack. Deze muzikanten bereikten succes in grote delen van Indonesië en braken ook internationaal door. Zij combineerden hun traditioneel geïnspireerde muziek ook met andere genres zoals hiphop en zij werkten ook samen met DJ’s. De muzikanten van Karinding Attack brachten in Indonesië een hele revival op gang voor actieve muziekbeoefening op de karindig en vele mensen raakten hiervoor enthousiast. Buiten West-Java in Indonesië is de karinding nog steeds een vrij zeldzaam en moeilijk verkrijgbaar muziekinstrument.

Aanschaf
Verschillende modellen leverbaar.

Lessen
Wil je wat opstartbegeleiding om de karinding te leren bespelen? Dat is mogelijk online of persoonlijk.

CONTACT

De stemming van mondharpen

De meeste mondharpen die verhandeld worden, worden niet gestemd aangeboden in specifieke grondtonen zoals C, G of noem maar op in welke toon. Ze zijn verkrijgbaar in zogenaamde vrije stemming. Als je ze online ergens besteld is het dus afwachten in welke grondtoon ze gestemd zijn. Vaak zijn ze ook niet zuiver in een bepaalde grondtoon gestemd. En als er al een geluidsfragment te beluisteren valt bij een online winkel, dan krijg je daar meer een beeld van de typische geluidskarakteristieken van het model, dan van de exacte toonhoogte: want die wijkt per mondharp vaak wat af. Als je alleen speelt, is het eigenlijk ook helemaal niet relevant in welke grondtoon je mondharp is gestemd of in welke grondtoon je mondharp bij benadering ongeveer klinkt. Zodra je wil samenspelen met andere muzikanten, komt de stemming van je mondharp er wel op aan, anders bereik je geen harmonie in het samenspel.

Weinig mensen zijn ervan op de hoogte dat mondharpen bijgestemd kunnen worden omhoog of naar beneden. Met een bijgestemde mondharp verbaas je jezelf en je omgeving over de nieuwe klankmogelijkheden.

Meer weten over het stemmen van mondharpen?

CONTACT

Workshop mondharp spelen 14 september 2019

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

14 september 2019, 14.00 – 16.30 uur, LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

This image has an empty alt attribute; its file name is Landgoed-Schovenhorst-Putten-Speelbos.jpg

Praktische informatie

  • Kosten: wat het je waard is
  • Opgave vooraf 
CONTACT

Oak & Owl Festival 8 t/m 11 augustus 2019 bij Zeewolde

Vrijdag 9 augustus workshop mondharp spelen, 14.00 – 16.30 uur. Genoeg tijd om de diepte in te gaan. We rekenen op deelnemers van verschillend niveau: absolute beginners en ook mensen die al vaardigheid ontwikkeld hebben. Dat is voor ons een uitdaging om te differentiëren in werkvormen, en samen uit te wisselen. Dus de inhoud kan allerlei verrassende kanten op gaan.

https://www.greenspiritsfestival.nl/…/muziek-p…/80-rene-paes

T/m 5 augustus kan je online nog een ticket kopen (ook dagtickets), daarna ter plekke op het festival.

Russische mondharp: Vargan

Eigenschappen: compact, lichtgewicht, zuiver geluid, hoge gevoeligheid en makkelijk in het gebruik. De klankkleur van deze mondharp is opmerkelijk met flink wat volume en sustain. Rijk aan boventonen. De aanslag van de snaar in beide richtingen geven identieke klanken en de snaar is heel stabiel, echter de heen-en-weer-aanslag (van je af en naar je toe) vereist de ontwikkeling van een specifieke bewegingscontrole: als je van je af aanslaat, ben je geneigd om met je vinger de snaar meer aan te slaan.

Deze mondharp is afkomstig uit de Russiche Oblast Tseljabinsk, grenzend aan de Zuidelijke Oeral, Kazachstan, Basjkirostan en vormt het begin van het West-Siberisch Laagland. De maker is Dmitry Glazyrin, een van de befaamdste hedendaagse Russische mondharpmakers.

Op de achterzijde van deze mondharp is een kolibrievogeltje gegraveerd, symbool van de vreugde van het leven en de lichtheid van het zijn. Het vogeltje vliegt van bloem naar bloem en is altijd actief op zoek naar de zoetste nectar. De voorkant van de mondharp is rijkelijk met ornamenten gegraveerd.

Kortom: deze Vargan is een opvallend goede mondharp voor zijn prijs: 27 euro.

Lengte: 6,5 cm
Gewicht: 25 gram

CONTACT

Healing Garden Festival 26 t/m 28 juli 2019

Kamperen, yoga, muziek, workshops, lezingen, foodtrucks, dj’s, kampvuur, sauna en hottub, zwempartijtjes en meer: https://healinggarden.nl/

De Veluwse Mondharpmannen zijn er ook bij.
Zaterdag:
Performance 12.30 – 13.00 uur Workshop 13.00 – 14.00 uur
Zondag:
Performance 14.00 – 14.30 uur
Workshop 14.30 – 15.30 uur (ook voor kinderen)
Locatie: Singer/songwriter Lounge in het Heal your Soul programma.
Verder ook tijd voor uitwisseling buiten deze programmering.