Afghaanse mondharp: de chang

Weinig is  bekend over de Afghaanse mondharp: de chang. Hoewel dit type mondharp in de 70-er jaren algemeen voorkwam in het westen. Op markten in Afghanistan waren ze makkelijk te verkrijgen. Maar de gelegenheid om een Afghaan de chang te horen bespelen was uitzonderlijk, zo niet ongehoord. In artikelen over Afghaanse muziekinstrumenten wordt de mondharp vaak niet eens vermeld. De vermeldingen die deze mondharpen wel noemen zijn fragmentarisch. Bovendien zijn Afghaanse mondharpmuziekopnames zeldzaam.

Chang, ﭽﺧﮓ is een kneedbare term in Centraal-Azië en het Midden-Oosten. Niet te verwarren met het gelijknamig Tibetaans bier. Hoewel de combinatie van Tibetaans bier en het bespelen van de Afghaanse mondharp tot bijzonder speelplezier kan leiden. De term chang voor mondharp is van Perzische oorsprong. In Perzische klassieke literatuur werd de chang beschreven als een soort harp. Letterlijk betekent chang in het Perzisch ‘klauw’ of ‘haak’, dat associaties oproept met de vorm van de metalen mondharp.

Uzbek Chang

SIN SIN COLLECTIVE’S HELLFIRE CLUB

pan-media sketches/animation/music/dance

A portal to Sin Sin Collective’s Hellfire Club creaks open once again, this time at Mike’s Badhuistheater. Expect the unexpected with pan media new Irish theatre shorts, rare animated gems and music galore. Sample old vintages along with some brand new cheeky little numbers from Sin Sin‘s acoustic songbook and theatre repertoire. Sin Sin are joined at Badhuistheater by special guests Rene Paes with his primal music, Otaku Boi Bollywood Amsterdam.

SIN SIN THEATRE

15:00 Sunday 17 September BADHUISTHEATER Amsterdam

HELFIRECLUBMOVGIF1

Free Fringe Festival Amsterdam Oermuziek

THE JEW’S HARPER

Oh there was a jew’s harper, old and hoary,
Who lived in the town of Ballaboreen.
Now this jew’s harper, he played before Moses,
And this was the only tune that he could play:
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

Now, this jew’s harper, old and hoary,
Who lived in the town of Ballaboreen,
He died one day and he went down hell,
And this was the only tune that he could play:
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

Now when the devil saw this old man,
He said, “Put him down in the frying pan!
For this is another old jew’s harper, I vow,
Put him down with the rest to play!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah, nyah!
Nyah, nyah, nyah, nyah,
nyah, nyah, nyah!

John Wright

Variation on the Scottish tune ‘There was an old piper’ John Wright 1971

Mondharpen van de 18e tot en met de 20e eeuw

In dit artikel bespreek ik in vogelvlucht het voorkomen van de mondharp vanaf de 18e eeuw tot en met de 20e eeuw voornamelijk in de Westerse wereld. De oudere geschiedenis én de eigentijdse wereld van de mondharp laat ik hierbij buiten beschouwing

In de 18e eeuw vond de mondharp toegang tot Europese klassieke concertzalen en koningshoven. Verscheidene mondharpisten ontwikkelden zich tot virtuose spelers. Daarbij koppelden zij ook meerdere mondharpen met verschillende grondtonen aan elkaar om een uitgebreid harmonisch bereik te realiseren. Een aantal composities van Johann Albrechtsberger – enkele decenia terug uitgebracht op vinyl en compact disc – geven hier een beeld van. Karl Eulenstein was rond 1830 een internationaal bekende mondharpvirtuoos in Duitsland, Frankrijk en Engeland. Zijn biografie Duitstalig en ook in het Engels vertaald zijn makkelijk vindbaar. Voor het merendeel werd de mondharp in West-Europa in die periode en daarna echter geassocieerd met het maken van grappige geluidjes en speelgoed. Van diverse muzikanten uit de 19e eeuw en ook uit de eerste decennia van de 20e eeuw is bekend dat zij in hun kinderjaren mondharp speelden.

Johann Georg Albrechtsberger Concerto for jews harp Rene Paes karl-eulenstein-meine-musikalische-laufbahn

In de 50-er en 60-er jaren van de 20ste eeuw gedurende het begin van de opleving van volksmuziekstijlen, is de mondharp te horen op een aantal vinylplaten, zoals in de handen van multi-instrumentalist Mike Seeger. Gespecialiseerde mondharpspelers waren er niet. En de mondharp had nauwelijks een prominente rol. Een uitzondering was bijvoorbeeld een album van Folkways Records die een compleet album uitbracht met mondharpmuziek van bluesmuzikant Sonny Terry. De mondharp werd ook gebruikt in enkele opnames van de Schotse band Incredible String Band. Leonard Cohen speelde ook mondharp op enkele nummers van zijn eerste albums, en John Peel bespeelde de mondharp ook op een album van de Third Ear Band. Ook op het eerste album van Boudewijn de Groot is de mondharp te horen. Dit zijn wat randvoorbeelden, maar er zijn meer te noemen, Vanaf de 60-er jaren van de 20ste eeuw is John Wright met onderzoek, optredens en platen heel actief geweest om de mondharp belangstelling te geven.

Sonny Terry John Wright La Guimbarde

Meer interesse voor de mondharp kwam tot ontwikkeling in de 90-er jaren van de 20e eeuw, vooral in Scandinavië, Nederland, de Verenigde Staten, en in Siberië. Met periodieke festivals in Noorwegen, Noord-Amerika, Jakoetië, en Oostenrijk. Een gevolg van deze opleving en de opkomst van nieuwe mondharpspecialisten was een verandering in de gangbare perceptie dat de mondharp zeer beperkte muzikale mogelijkheden heeft. Aan het eind van de 20e eeuw kon de mondharpspecialist Phons Bakx vaststellen dat het instrument voorkwam in elektronische pop, avant-garde jazz, wereldmuziek, en zelfs in technomuziek.

Green Spirits Festival 10 t/m 13 augustus

3e editie van het “groene” spirituele outdoor festival

Een festival voor mensen met een interesse in druïdisme, wicca, hekserij, sjamanisme, paganisme en heidendom. De basis van het festival is natuurreligie & natuurbeleving met Europese mystiek.

Speciale aanbieding & last minute tickets!

De festivalorganisatoren willen extra mensen de kans bieden om het festival te ervaren. Dit betreft hier dus een nieuw soort ticket. Kom je samen met een vriend/vriendin een dag naar het festival, maak dan gebruik van de zogenaamde “Bring a friend” deal!

Daarnaast heeft het weekend ticket (Za-Zo) een “Last Minute” korting. 

Deze actie loopt t/m maandagavond! Kijk op de website voor de deal! 

Op donderdag 10 augustus speelt René Paes mondharp bij ontvangst in de ochtend en buiten de programmering om. Ook verzorgd hij een speelplaats Snorrebot en zoemschijf van 14.00 – 16.30 uur.

green-spirits-festival-2017-the-netherlands-2850

De prehistorie van rockmuziek

De Rolling Stones worden wel beschouwd als een soort pioniers en godfathers van de rockmuziek, hoewel zij zich ontwikkelden met het naspelen van covers van oudere 20ste eeuwse muzikale fenomenen zoals Robert Johnson, Muddy Waters, Buddy Holly en anderen. Typerend was het gebruik van elektrisch versterkte gitaren en drumsets. Rockmuziek is echter veel ouder en gaat terug tot de prehistorie.

Veel onderzoek over Stonehenge is gericht op de verplaatsing van de enorme stenen naar Salisbury Plain en de astronomische betekenis van het monument. Recent onderzoek (Jon Wozencroft en Paul Devereux) suggereert dat de stenen van Stonehenge uitgekozen waren vanwege hun akoestische eigenschappen. Experimenten met het aanslaan van deze stenen levert bijzondere klanken op. En elke steen heeft zo zijn specifieke klank. Rupert Till, expert op het gebied van akoestische archaeologie, beweert dat Stonehenge een bijzondere akoestiek heeft met overlappende echoes. Hij vermoedt dat luisteraars naar muziek in de stenencircel in een trance konden raken. In het dorp Maenclochog (etymologische oorsprong: steenbellen of steenruis) in Wales werd tot in de 17e eeuw dezelfde steensoort (arduin) gebruikt voor kerkklokken.

Ringing stones, ringing rocks en lithofonen, zo refereert men naar muzikale stenen. Zij komen voor in vele culturen en bieden een bijzondere speel- en luisterervaring. Onder andere de grootte, samenstelling en vorm van de steen bepalen de klank.

Ethiopische lithophone

Verkenning van de klankenwereld uit de prehistorie staat nog in de kinderschoenen. De functionele eigenschappen bij ontspanning, rituelen en heling lijken vrijwel tijdloos te zijn.

Één snaar meer dan genoeg

De mondboog wordt bespeeld met één uiteinde aan de zijde van de hoek van de mond en de boventonen worden gemodelleerd met de mond. Een van de oudste muziekinstrumenten. Het bespelen heeft overeenkomsten met het mondharpspel.

In Europa is het voorkomen van de mondboog als muziekinstrument of klankopwekker bekend vanaf 13000 tot 15000 jaar geleden. Dat is aangetoond in een grottekening in Les Trois-Frères, in Ariège, Frankrijk. De tekening laat een gehoornde man zien te midden van dieren, terwijl hij een mondboog bespeeld. Het tafereel suggereert een vorm van jachtmagie of religieus ritueel van onze verre voorouders.

 

bisonreindeermanflute

Het is onmogelijk om met zekerheid te zeggen dat de muzikale mondboog afgeleid is van de jachtboog. De ontwikkeling van een drumset kunnen we ook niet afleiden uit de uitvinding en toepassing van potten en pannen of omgekeerd.

In Afrika, Zuid-Amerika en in de Noord-Amerikaanse Appalachen zijn nog steeds ware muzikale meesters vaardig op de mondboog, en wellicht ook elders.

Ooit dacht ik 4, 6 of 12 snaren met een uitgebalanceerde hals, verfijnde stemmechanieken en een klankkast nodig te hebben om goed muziek te bespelen. En dan ook nog een instrument van een gerenomeerde maker. Echter, één snaar zonder hals, een buigzame tak, en je mond als klankkast is meer dan genoeg.

Plingplongen en murmelen op mondharp en zoemschijf

Donderdag. Met de jaarafsluiting op basisschool Kon-tiki in Amersfoort zinderde, ronkte en zoemde het vol speelse resonantie. Meer dan 80 kinderen maakten kennis met plingplongen en murmelen op mondharp en zoemschijf. Vooral de zoemschijven, die ik de kinderen met wat voorwerk zelf in elkaar liet knutselen gaven veel enthousiasme. Met als ultiem moment de flinke snelheid van de ronddraaiende schijf die wisselende zoemgeluiden voortbrengt. 

Mondharpen bij het oudste monument in Nederland

Het Hunebedcentrum in Borger op de Drentse Hondsrug verbindt je met de prehistorie, toen de eerste boeren zich in Drenthe vestigden. Deze boeren bouwden de indrukwekkende hunebedden waarvan de restanten nu nog steeds te bewonderen zijn. De grootste hunebed staat vlak naast het centrum. De hunebedbouwers kenden nog geen mondharpen. Maar mondharpen zijn bijna net zo prehistorisch.

Op 23 juli van 11.00 tot 17.00 uur kan je op verschillende manieren kennis maken met de mondharp tijdens de Oergezondmarkt op het terrein van het Hunebedcentrum. Ik bied daar speelinstructies, verkoop, én uitleg hoe je zelf een mondharp kunt maken met verrassend eigentijds materiaal.
http://www.hunebedcentrum.eu/oergezondmarkt/