Mondharpen van de 18e tot en met de 20e eeuw

In dit artikel bespreek ik in vogelvlucht het voorkomen van de mondharp vanaf de 18e eeuw tot en met de 20e eeuw voornamelijk in de Westerse wereld. De oudere geschiedenis én de eigentijdse wereld van de mondharp laat ik hierbij buiten beschouwing

In de 18e eeuw vond de mondharp toegang tot Europese klassieke concertzalen en koningshoven. Verscheidene mondharpisten ontwikkelden zich tot virtuose spelers. Daarbij koppelden zij ook meerdere mondharpen met verschillende grondtonen aan elkaar om een uitgebreid harmonisch bereik te realiseren. Een aantal composities van Johann Albrechtsberger – enkele decenia terug uitgebracht op vinyl en compact disc – geven hier een beeld van. Karl Eulenstein was rond 1830 een internationaal bekende mondharpvirtuoos in Duitsland, Frankrijk en Engeland. Zijn biografie Duitstalig en ook in het Engels vertaald zijn makkelijk vindbaar. Voor het merendeel werd de mondharp in West-Europa in die periode en daarna echter geassocieerd met het maken van grappige geluidjes en speelgoed. Van diverse muzikanten uit de 19e eeuw en ook uit de eerste decennia van de 20e eeuw is bekend dat zij in hun kinderjaren mondharp speelden.

Johann Georg Albrechtsberger Concerto for jews harp Rene Paes karl-eulenstein-meine-musikalische-laufbahn

In de 50-er en 60-er jaren van de 20ste eeuw gedurende het begin van de opleving van volksmuziekstijlen, is de mondharp te horen op een aantal vinylplaten, zoals in de handen van multi-instrumentalist Mike Seeger. Gespecialiseerde mondharpspelers waren er niet. En de mondharp had nauwelijks een prominente rol. Een uitzondering was bijvoorbeeld een album van Folkways Records die een compleet album uitbracht met mondharpmuziek van bluesmuzikant Sonny Terry. De mondharp werd ook gebruikt in enkele opnames van de Schotse band Incredible String Band. Leonard Cohen speelde ook mondharp op enkele nummers van zijn eerste albums, en John Peel bespeelde de mondharp ook op een album van de Third Ear Band. Ook op het eerste album van Boudewijn de Groot is de mondharp te horen. Dit zijn wat randvoorbeelden, maar er zijn meer te noemen, Vanaf de 60-er jaren van de 20ste eeuw is John Wright met onderzoek, optredens en platen heel actief geweest om de mondharp belangstelling te geven.

Sonny Terry John Wright La Guimbarde

Meer interesse voor de mondharp kwam tot ontwikkeling in de 90-er jaren van de 20e eeuw, vooral in Scandinavië, Nederland, de Verenigde Staten, en in Siberië. Met periodieke festivals in Noorwegen, Noord-Amerika, Jakoetië, en Oostenrijk. Een gevolg van deze opleving en de opkomst van nieuwe mondharpspecialisten was een verandering in de gangbare perceptie dat de mondharp zeer beperkte muzikale mogelijkheden heeft. Aan het eind van de 20e eeuw kon de mondharpspecialist Phons Bakx vaststellen dat het instrument voorkwam in elektronische pop, avant-garde jazz, wereldmuziek, en zelfs in technomuziek.

Green Spirits Festival 10 t/m 13 augustus

3e editie van het “groene” spirituele outdoor festival

Een festival voor mensen met een interesse in druïdisme, wicca, hekserij, sjamanisme, paganisme en heidendom. De basis van het festival is natuurreligie & natuurbeleving met Europese mystiek.

Speciale aanbieding & last minute tickets!

De festivalorganisatoren willen extra mensen de kans bieden om het festival te ervaren. Dit betreft hier dus een nieuw soort ticket. Kom je samen met een vriend/vriendin een dag naar het festival, maak dan gebruik van de zogenaamde “Bring a friend” deal!

Daarnaast heeft het weekend ticket (Za-Zo) een “Last Minute” korting. 

Deze actie loopt t/m maandagavond! Kijk op de website voor de deal! 

Op donderdag 10 augustus speelt René Paes mondharp bij ontvangst in de ochtend en buiten de programmering om. Ook verzorgd hij een speelplaats Snorrebot en zoemschijf van 14.00 – 16.30 uur.

green-spirits-festival-2017-the-netherlands-2850

De prehistorie van rockmuziek

De Rolling Stones worden wel beschouwd als een soort pioniers en godfathers van de rockmuziek, hoewel zij zich ontwikkelden met het naspelen van covers van oudere 20ste eeuwse muzikale fenomenen zoals Robert Johnson, Muddy Waters, Buddy Holly en anderen. Typerend was het gebruik van elektrisch versterkte gitaren en drumsets. Rockmuziek is echter veel ouder en gaat terug tot de prehistorie.

Veel onderzoek over Stonehenge is gericht op de verplaatsing van de enorme stenen naar Salisbury Plain en de astronomische betekenis van het monument. Recent onderzoek (Jon Wozencroft en Paul Devereux) suggereert dat de stenen van Stonehenge uitgekozen waren vanwege hun akoestische eigenschappen. Experimenten met het aanslaan van deze stenen levert bijzondere klanken op. En elke steen heeft zo zijn specifieke klank. Rupert Till, expert op het gebied van akoestische archaeologie, beweert dat Stonehenge een bijzondere akoestiek heeft met overlappende echoes. Hij vermoedt dat luisteraars naar muziek in de stenencircel in een trance konden raken. In het dorp Maenclochog (etymologische oorsprong: steenbellen of steenruis) in Wales werd tot in de 17e eeuw dezelfde steensoort (arduin) gebruikt voor kerkklokken.

Ringing stones, ringing rocks en lithofonen, zo refereert men naar muzikale stenen. Zij komen voor in vele culturen en bieden een bijzondere speel- en luisterervaring. Onder andere de grootte, samenstelling en vorm van de steen bepalen de klank.

Ethiopische lithophone

Verkenning van de klankenwereld uit de prehistorie staat nog in de kinderschoenen. De functionele eigenschappen bij ontspanning, rituelen en heling lijken vrijwel tijdloos te zijn.

Één snaar meer dan genoeg

De mondboog wordt bespeeld met één uiteinde aan de zijde van de hoek van de mond en de boventonen worden gemodelleerd met de mond. Een van de oudste muziekinstrumenten. Het bespelen heeft overeenkomsten met het mondharpspel.

In Europa is het voorkomen van de mondboog als muziekinstrument of klankopwekker bekend vanaf 13000 tot 15000 jaar geleden. Dat is aangetoond in een grottekening in Les Trois-Frères, in Ariège, Frankrijk. De tekening laat een gehoornde man zien te midden van dieren, terwijl hij een mondboog bespeeld. Het tafereel suggereert een vorm van jachtmagie of religieus ritueel van onze verre voorouders.

 

bisonreindeermanflute

Het is onmogelijk om met zekerheid te zeggen dat de muzikale mondboog afgeleid is van de jachtboog. De ontwikkeling van een drumset kunnen we ook niet afleiden uit de uitvinding en toepassing van potten en pannen of omgekeerd.

In Afrika, Zuid-Amerika en in de Noord-Amerikaanse Appalachen zijn nog steeds ware muzikale meesters vaardig op de mondboog, en wellicht ook elders.

Ooit dacht ik 4, 6 of 12 snaren met een uitgebalanceerde hals, verfijnde stemmechanieken en een klankkast nodig te hebben om goed muziek te bespelen. En dan ook nog een instrument van een gerenomeerde maker. Echter, één snaar zonder hals, een buigzame tak, en je mond als klankkast is meer dan genoeg.

Plingplongen en murmelen op mondharp en zoemschijf

Donderdag. Met de jaarafsluiting op basisschool Kon-tiki in Amersfoort zinderde, ronkte en zoemde het vol speelse resonantie. Meer dan 80 kinderen maakten kennis met plingplongen en murmelen op mondharp en zoemschijf. Vooral de zoemschijven, die ik de kinderen met wat voorwerk zelf in elkaar liet knutselen gaven veel enthousiasme. Met als ultiem moment de flinke snelheid van de ronddraaiende schijf die wisselende zoemgeluiden voortbrengt. 

Mondharpen bij het oudste monument in Nederland

Het Hunebedcentrum in Borger op de Drentse Hondsrug verbindt je met de prehistorie, toen de eerste boeren zich in Drenthe vestigden. Deze boeren bouwden de indrukwekkende hunebedden waarvan de restanten nu nog steeds te bewonderen zijn. De grootste hunebed staat vlak naast het centrum. De hunebedbouwers kenden nog geen mondharpen. Maar mondharpen zijn bijna net zo prehistorisch.

Op 23 juli van 11.00 tot 17.00 uur kan je op verschillende manieren kennis maken met de mondharp tijdens de Oergezondmarkt op het terrein van het Hunebedcentrum. Ik bied daar speelinstructies, verkoop, én uitleg hoe je zelf een mondharp kunt maken met verrassend eigentijds materiaal.
http://www.hunebedcentrum.eu/oergezondmarkt/

Enigma of Eynhallow stamp remains unsolved

Eynhallow is an uninhabited isle north of Scotland and part of the Orkney islands. The name of the isle originates from the old Norwegian name Eyin Helga: Holy Island. At the island there are remnants of a church from the 12th century, or maybe even older. Through the ages, the building structure did not only serve the spiritual needs of the islanders. The construction also had a residential function. Folk tales say that Eynhallow is the same island as Hildaland (Hidden Land). The summer retreat of the mysterious Finfolk. These creatures appear in the Orkney legends among others as feared shape shifters, abductors, and (jew’s) harp players.

Eynhallow Holy Island

No human habitation
In 1851 the last islanders left Eynhallow: four peasant families. Since that time the isle  has no human habitation. Acheological finds of jew’s harps are – as far as I know – unknown. Though the Cinderella among the harps is (still) played at surrounding islands. Eynhallow has no regular connexion with other islands, neither with Scottish mainland.

Not guilty
Clive Harold Feigenbaum (1939–2007) was an influential British businessman involved in remarkable scandals in the world of postal stamp dealers and collectors. In 1970 his membership of The Philatelic Traders Society was withdrawn for trading images ‘that looked like postal stamps’, and hiding information that these images were no real postal stamps. In 1971 legal proceedings were taken against Feigenbaum among which 14 accusations of fencing and resale of stolen postal stamps from the British Museum, such as a rare series of Winston Churchill stamps. Feigenbaum denied all accusations and he was finally declared not guilty by the court. 

Staffa affair & connection with the Eynhallow stamps
In 1979 Feigenbaum was involved in a U.S. Customs dispute about import duty applied to United States Bicentenary commemoration stamps of Staffa island. The island of Staffa is an uninhabited isle part of the Inner Hebrides, west of Scotland. The retail price of the Staffa stamps was worth over 5 million U.S dollars. Feigenbaum argued that as Staffa had a legitimate mail service, the stamps were not liable for duty. However, the mail service at Staffa, amounted to no more than a mail box on a mooring place. The mail service amounted to nothing more than a tourist curiosity. Feigenbaum had the right to produce stamps marked Staffa in return for a fee to the island’s owner. Stamps of Eynhallow  and Staffa are commonly found together in collections today, indicating their probable common origin. 

Lucrative trade
Postal stamp business has generated much money. Not only for state companies and private services. The lucrative trade has much to offer to traders and collectors. Also in the form of catalogues, thematic collections, first day covers, gift coupons and magazines. The mystery of the Eynhallow postal stamp remains. Anyway, there never was a local post service on the island, and  certainly no printing company!

 

Fête de la Musique 24 juni 2017

Op 24 juni geef ik een workshop mondharpen én een performance met mondharpen in Ermelo tijdens Fête de la Musique. Hét muzikaalste evenement van Ermelo!

11.00 – 11.45 uur: workshop mondharp spelen ~ basistechnieken en inspiratie, vooral interessant voor belangstellenden in intuïtieve muziekbenadering ~ locatie De Dialoog, zaal 9, Raadhuisplein 4
13.00 – 13.45 uur: Oermuziek met mondharpen ~ minimalistische performance met mondharpen uit Siberië, Nepal, Afghanistan, India, Vietnam, Filipijnen, Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea, en enkele andere landen.
Locatie De Oase, Stationsstraat 127

Oermuziek Rene Paes Mondharp

Uitgebreide aankondiging

Fete de la Musique

NK Straatmuzikanten 17 juni 2017

NK Straatmuzikanten op zaterdag 17 juni 2017 vanaf 12:00 uur centrum Elst Gld

Ervaar de mondharpklanken van René Paes vanuit de oertijd en middeleeuwen naar de 21ste eeuw. Met adem, resonantie, bamboe en ijzer wekt hij bourdonklanken en boventonen op met mondharpen o.a.a uit Bali, Vietnam, Siberië, Mongolië en Nepal. Natuurmuziek met enkel pure ingrediënten. Instumentale klanken uit tijden toen er nog geen gitaren, violen, en piano’s bestonden. Muziek met bijna vergeten instrumenten.

Rene Paes mondharpen2

Alle artiesten spelen in carouselvorm 5 sets van 20 minuten.

Schema en locaties voor René Paes:

12.00 – 12.20 locatie: Van Nu, Dorpsstraat 11 
12.50 – 13.10 locatie: Shoeby, Dorpsstraat 23 
13.40 – 14.00 locatie: R.K. Kerk 
14.30 – 14.50 locatie: Bruna, Dorpsstraat 33 
15.20 – 16.00 locatie: Kadopakket, Dorpsstraat 18 

Het publiek kan met de jury meestemmen op de winnaars. De stemflyers kan je inleveren in de stembussen bij het podium of het publieksplein, of afgeven aan de deelnemende muzikanten.

In totaal doen bijna 40 muzikale acts mee aan NK Straatmuzikanten Elst (Gld)