Mondharp

Legende van de dhemir-khomus

De demir-khomus (ijzeren mondharp) bestaat sinds oudsher onder de inwoners van Toeva in het zuidwesten van Siberië, ten noorden van Mongolië. De demir-khomus heeft een speciale charme. Haar oorsprong is in Toeva-volkstradities verbonden met de tragedie van twee weerstreefde verliefden.

Het verhaal gaat dat een jonge vrouw tegen haar wil was uitgehuwelijkt aan een rijke man. De jongeman die haar liefhad was een vaardige ijzersmid. Toen de jonge vrouw trouwde met de rijke man, maakte de ijzersmid een khomus voor zichzelf, en terwijl hij de khomus bespeelde, vergat hij eten, drinken en slaap. Hij gaf zich volledig over aan zijn diepe gevoelens. Uiteindelijk verloor hij zijn verstand en maakte een eind aan zijn leven door van een hoge rotswand in een bergrivier te springen. Zijn vriendin liet de rijke man in de steek, en toen zij erachter kwam wat er met haar vriend gebeurd was, sprong zij van dezelfde rotswand in de bergrivier. De khomus gemaakt door de ongelukkige ijzersmid vond haar weg naar spelers van nieuwe generaties.

Mondharpen Toeva Legende

Charles Ives over de mondharp

In de klassieke muziek komt de mondharp weinig voor. De Amerikaanse componist Charles Ives (1874 – 1954) – de eerste Amerikaanse klassieke componist van internationale betekenis – schreef een mondharppartij in the Washington’s Birthday movement (1909) voor A Symphony: New England Holidays (Holiday Symphony). Overigens bevat de muziek van Ives  veel oorspronkelijke elementen die men eerder bij avantgardecomponisten verwacht.

Charles Ives over de mondharp:
Ik ben altijd een mondharpspeler geweest … maar ik weet niet precies hoe ik daar muziek voor moet uitschrijven. … De mogelijkheden om een diatonische toonladder te spelen zijn niet volledig. … Tijdens de oude barn dances hadden bijna alle mannen een mondharp in hun broekzak of in de schacht van hun laars. Meerdere mannen stonden rondom de dansvloer en bespeelden de mondharp, meer als een percussie-instrument dan als een melodisch instrument.
[Memoires]

Charles E. Ives mondharp

Slapende marskramer – met mondharpen en andere koopwaar – door apen beroofd | Pieter van der Heyden, prent 1562

Het motief van de Marskramer door apen beroofd was wijd verspreid in het middeleeuwse Europa. Kunstschilders die dat thema uitgewerkt hadden waren onder meer Pieter Bruegel de Oude, Peeter Van der Borcht, Herri met de Bles, en Pieter van der Heyden. Voor zover mijn kennis reikt toont enkel de prent van Pieter van der Heyden een verzameling mondharpen – of trompen zoals deze instrumenten in de middeleeuwen genoemd werden – tussen de koopwaar. Over de symboliek van de slapende marskramer is veel gespeculeerd.

Op de prent van Pieter van der Heyden – uit 1562 – zie je een slapende marskramer die wordt beroofd en bespot door apen. De apen hebben zijn mand met koopwaar opengemaakt en spelen met de inhoud: onder meer brillen en mondharpen (rechtsonder). Op de achtergrond danst een groep apen, terwijl andere apen muziek maken.

Opnamedatum:  2013-05-10

 

Slapende marskramer mondharpen oermuziek rene paes

De magie van organische klankopwekking (de herontdekking van de mondharp)

Bijna geen ander muziekinstrument bestaat in zoveel verschillende vormen, afmetingen en met zo gevarieerde speeltechnieken als deze klankopwekker die in elke jaszak past. De mondharp was in haar beste tijden een geliefd muziekinstrument van handelsreizigers, herders, soldaten, zwervers, narren, heksen en tovenaars tot de opkomst van het industriële tijdperk. In de 70-er jaren van de vorige eeuw ontstond een opleving in folk- en hippiekringen. Sinds enkele jaren komt de mondharp opnieuw tevoorschijn in een post-elektronische organische muziekwereld. Hoe klein de mondharp ook is, het instrument heeft een geschiedenis waarover vele verhalen te vertellen zijn, die teruggaan tot de voorchristelijke tijd.

Online jaw harp instruction / mondharples

We do not live in primeval times, therefore:

Distance education with individual jaw harp instruction via Skype tailored to your own level of experience and learning goals.

Oermuziek Rene Paes Mondharp

We leven niet in de oertijd, maar in de 21e eeuw. Daarom:

Tijd- en afstandongebonden individuele mondharpinstructie via Skype op maat afgestemd op je eigen ervaringsniveau en leerwensen.

CONTACT

NK Straatmuzikanten 2019

VELUWSE MONDHARPMANNEN

Een bijzondere deelname komt vanuit Harderwijk. Het gaat om de Veluwse Mondharpmannen. Zoals in de naam al vermeld heeft het duo de mondharp als instrument. Het is overigens één van de oudste muziekinstrumenten ter wereld. De Veluwse Mondharpmannen kunnen dit fraai en laten verschillende exotische mondharpen horen op zaterdag 15 juni tijdens de NK Straatmuzikanten 2019 in Elst bij Nijmegen.

Workshop mondharp spelen 11 mei 2019

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

11 mei 2019, 15.00 – 17.00 uur, LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

Praktische informatie

  • Kosten: wat het je waard is, te bepalen na afloop of hoe je wilt. 
  • Opgave vooraf 
CONTACT

Wat vonden anderen van deze workshop?

  • Tijdens het oefenen raakte mijn hoofd leeg, kreeg spelen de ruimte en voelde ik dat mijn energie weer lekker kon stromen. Heerlijk hoe dat werkt!
  • Dank voor deze bijzondere workshop. Ik heb ervan genoten en geleerd.
  • Ik heb veel geleerd en er een mooie mondharp aan overgehouden.
  • Mooi om te zien dat het ieder iets anders bracht. De één geraakt door een specifieke mondharp, de ander door een verhaal, weer een ander een bevestiging al heel goed bezig te zijn, of opnieuw de connectie met het instrument te voelen.

Over de docent

INUIT THROAT AND HARP SONGS – ᐊᕐᓇᐄᑦ ᐳᕕᕐᓂᑐᒥᐆᑦ ᑲᑐᑦᔭᑐᑦ ᐊᒪᓗ ᕐᑲᓂᕐᐸᓗᑐᑦ

inuit-throat-and-harp-songs

 Alasi Alasuak, Nellie Nungak, Lucy Amarualik, en Mary Sivuarapik vervoeren je muzikaal naar het ruwe leven van de Inuit en de natuur aan de oevers van de Hudsonbaai in noordelijk Canada.

Het album ᐊᕐᓇᐄᑦ ᐳᕕᕐᓂᑐᒥᐆᑦ ᑲᑐᑦᔭᑐᑦ ᐊᒪᓗ ᕐᑲᓂᕐᐸᓗᑐᑦ – INUIT THROAT AND HARP SONGS verscheen in 1980 op LP en circuleerde met twee verschillende albumhoezen. Op het album is voor het merendeel katajjaq keelzang te beluisteren, maar ook 10 korte mondharpwerken. katajjaq zijn duetten uitgevoerd door vrouwen die dicht tegenover elkaar staan en keelzang beoefenen, waarbij ze in elkaars keelholte zingen en zodoende de klanken laten resoneren in de keel van de ander. 

Op UbuWeb is het complete album geconserveerd. Je kunt het hele album ook op YouTube beluisteren. Track 07-16 [14:39] (downloadnr 12) zijn mondharpopnames van  Alasi Alasuak: bijna een kwartier lang kan je de folkloristische Inuit-speelwijze beluisteren Op geen enkel ander album vindt je zo’n relatief uitgebreide selectie van Inuit-mondharpopnames!

De mondharp was geïntroduceerd in dit gebied door Engelse of Schotse handelaren – in de 18e eeuw – en raakte verweven in de inheemse muziek. In tegenstelling tot de katajjaqkeelzang wordt de mondharp solo bespeeld. In structuur en inhoud zijn de mondharpuitvoeringen van de Inuit vergelijkbaar met de katajjaqkeelzang. Net als de katajjaq uit Povungnituk heeft deze mondharpmuziek imitatieve eigenschappen, zij geven een bepaalde natuurklank of gebeurtenis weer, en ook verwijzen zij naar anecdotische situaties. Deze muziek ontsluiert de muzikale verposingen in het intieme leven van de Inuit. De mondharpuitvoeringen op het album INUIT THROAT AND HARP SONGS bestaan uit korte, herhalende patronen. In het noordelijk dialect van de Inuit noemt men de mondharp: qanirvaluutik, qanirvalauti en ook qanirvaluuti. Soms wordt een ganzenveer gebruikt ter vervanging van de mondharp. 

De opnames zijn in 1979 gemaakt door Marvin Green en het album is geproduceerd door Paul Hodge op locatie in Povungnituk, Quebec, Canada. Het album is hoog gewaardeerd door John Zorn, Robert Wyatt en René Paes.

Workshop mondharp spelen 30 maart 2019

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

30 maart 2019, 15.00 – 17.00 uur, LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

Praktische informatie

  • Kosten: wat het je waard is, te bepalen na afloop of hoe je wilt. 
  • Opgave vooraf 

CONTACT

Wat vonden anderen van deze workshop?

  • Tijdens het oefenen raakte mijn hoofd leeg, kreeg spelen de ruimte en voelde ik dat mijn energie weer lekker kon stromen. Heerlijk hoe dat werkt!
  • Dank voor deze bijzondere workshop. Ik heb ervan genoten en geleerd.
  • Ik heb veel geleerd en er een mooie mondharp aan overgehouden.
  • Mooi om te zien dat het ieder iets anders bracht. De één geraakt door een specifieke mondharp, de ander door een verhaal, weer een ander een bevestiging al heel goed bezig te zijn, of opnieuw de connectie met het instrument te voelen.

Over de docent