Mondharp

Workshop mondharp spelen 11 mei 2019

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

11 mei 2019, 15.00 – 17.00 uur, LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

Praktische informatie

  • Kosten: wat het je waard is, te bepalen na afloop of hoe je wilt. 
  • Opgave vooraf 
CONTACT

Wat vonden anderen van deze workshop?

  • Tijdens het oefenen raakte mijn hoofd leeg, kreeg spelen de ruimte en voelde ik dat mijn energie weer lekker kon stromen. Heerlijk hoe dat werkt!
  • Dank voor deze bijzondere workshop. Ik heb ervan genoten en geleerd.
  • Ik heb veel geleerd en er een mooie mondharp aan overgehouden.
  • Mooi om te zien dat het ieder iets anders bracht. De één geraakt door een specifieke mondharp, de ander door een verhaal, weer een ander een bevestiging al heel goed bezig te zijn, of opnieuw de connectie met het instrument te voelen.

Over de docent

INUIT THROAT AND HARP SONGS – ᐊᕐᓇᐄᑦ ᐳᕕᕐᓂᑐᒥᐆᑦ ᑲᑐᑦᔭᑐᑦ ᐊᒪᓗ ᕐᑲᓂᕐᐸᓗᑐᑦ

inuit-throat-and-harp-songs

 Alasi Alasuak, Nellie Nungak, Lucy Amarualik, en Mary Sivuarapik vervoeren je muzikaal naar het ruwe leven van de Inuit en de natuur aan de oevers van de Hudsonbaai in noordelijk Canada.

Het album ᐊᕐᓇᐄᑦ ᐳᕕᕐᓂᑐᒥᐆᑦ ᑲᑐᑦᔭᑐᑦ ᐊᒪᓗ ᕐᑲᓂᕐᐸᓗᑐᑦ – INUIT THROAT AND HARP SONGS verscheen in 1980 op LP en circuleerde met twee verschillende albumhoezen. Op het album is voor het merendeel katajjaq keelzang te beluisteren, maar ook 10 korte mondharpwerken. katajjaq zijn duetten uitgevoerd door vrouwen die dicht tegenover elkaar staan en keelzang beoefenen, waarbij ze in elkaars keelholte zingen en zodoende de klanken laten resoneren in de keel van de ander. 

Op UbuWeb is het complete album geconserveerd. Je kunt het hele album ook op YouTube beluisteren. Track 07-16 [14:39] (downloadnr 12) zijn mondharpopnames van  Alasi Alasuak: bijna een kwartier lang kan je de folkloristische Inuit-speelwijze beluisteren Op geen enkel ander album vindt je zo’n relatief uitgebreide selectie van Inuit-mondharpopnames!

De mondharp was geïntroduceerd in dit gebied door Engelse of Schotse handelaren – in de 18e eeuw – en raakte verweven in de inheemse muziek. In tegenstelling tot de katajjaqkeelzang wordt de mondharp solo bespeeld. In structuur en inhoud zijn de mondharpuitvoeringen van de Inuit vergelijkbaar met de katajjaqkeelzang. Net als de katajjaq uit Povungnituk heeft deze mondharpmuziek imitatieve eigenschappen, zij geven een bepaalde natuurklank of gebeurtenis weer, en ook verwijzen zij naar anecdotische situaties. Deze muziek ontsluiert de muzikale verposingen in het intieme leven van de Inuit. De mondharpuitvoeringen op het album INUIT THROAT AND HARP SONGS bestaan uit korte, herhalende patronen. In het noordelijk dialect van de Inuit noemt men de mondharp: qanirvaluutik, qanirvalauti en ook qanirvaluuti. Soms wordt een ganzenveer gebruikt ter vervanging van de mondharp. 

De opnames zijn in 1979 gemaakt door Marvin Green en het album is geproduceerd door Paul Hodge op locatie in Povungnituk, Quebec, Canada. Het album is hoog gewaardeerd door John Zorn, Robert Wyatt en René Paes.

Workshop mondharp spelen 30 maart 2019

Gaaf. Ik wil ook mondharp leren spelen, maar …

  • Kan ik dat?
  • Duurt het lang om te leren?
  • Kan je daar echt muziek mee maken?

De mondharp is een muziekinstrument met vele mogelijkheden. Ontdek en speel je mee?

De mondharp – niet te verwarren met de mondharmonica – is een klein muziekinstrument dat je tegen je tanden of lippen plaatst, met een snaar die je aantokkelt om de klanken te laten resoneren in je mondholte. Je lichaam maakt deel uit van de klanken die je voortbrengt. Bij het spelen maak je gebruik van een grondtoon en boventonen; natuurtonen.

De basisbeginselen van het mondharpspel zijn eenvoudig te leren, maar de mondharp is een muzikaal uitdagend instrument. Al spelend kan je steeds meer mogelijkheden ontdekken: geheimzinnig en mystiek, dansbaar en folkloristisch, subtiel en serieus, helend en therapeutisch, grappig en erotisch … De mondharp is afkomstig uit een oeroude verleden tijd en komt voor in vele landen.

Wat leer je?

  • Je maakt kennis met het instrument
  • Je krijgt uitleg over speeltechnieken
  • Je ontdekt spelenderwijs mogelijkheden om klanken te variëren
  • Je ervaart je eigen rol als klankkast voor het instrument

Voor wie?

Voor iedereen die kennis wil maken met de mondharp en het instrument wil leren te bespelen.

Wanneer en waar?

30 maart 2019, 15.00 – 17.00 uur, LOCATIE LANDGOED SCHOVENHORST SPEELBOS PUTTEN 

Praktische informatie

  • Kosten: wat het je waard is, te bepalen na afloop of hoe je wilt. 
  • Opgave vooraf 

CONTACT

Wat vonden anderen van deze workshop?

  • Tijdens het oefenen raakte mijn hoofd leeg, kreeg spelen de ruimte en voelde ik dat mijn energie weer lekker kon stromen. Heerlijk hoe dat werkt!
  • Dank voor deze bijzondere workshop. Ik heb ervan genoten en geleerd.
  • Ik heb veel geleerd en er een mooie mondharp aan overgehouden.
  • Mooi om te zien dat het ieder iets anders bracht. De één geraakt door een specifieke mondharp, de ander door een verhaal, weer een ander een bevestiging al heel goed bezig te zijn, of opnieuw de connectie met het instrument te voelen.

Over de docent

Oerbeleving

Het project Oermuziek staat voor ongeschreven muziek met mondharpen en een primitieve oerbeleving. Waarbij lichamelijke resonantie grond- en boventonen ontsluieren in een daadkrachtige expressie van ontwoordende en ontmoetende klanken.

Het mondharpspel van Oermuziek omvat aloude verhalen die sluimeren diep in ons bewustzijn. Geïnspireerd door wijsheid van generaties uit vervlogen tijden, die ons leren dat wij de antwoorden op al onze vragen reeds hebben.

Oermuziek mondharp R.W. Paes

Palmhouten opbergdoosje voor een mondharp, 18e eeuw

Een palmhouten opbergdoosje voor een mondharp, de deksel versierd met twee liggende menselijke figuren. Midden-Europees, datering 18e eeuw.

Lengte 90 mm.

Carved boxwood case for a Jew’s harp

An extremely rare carved boxwood case, suitable to contain a Jew’s harp, 18th century. (Provenance: A Foster Antiques. U.K., 1985)

NK Straatmuzikanten 2019

VELUWSE MONDHARPMANNEN

Een bijzondere deelname komt vanuit Harderwijk. Het gaat om De Veluwse Mondharpmannen. Zoals in de naam al vermeld heeft het duo de mondharp als instrument. Het is overigens één van de oudste muziekinstrumenten ter wereld. De Veluwse Mondharpmannen kunnen dit fraai en laten verschillende exotische mondharpen horen op zaterdag 15 juni tijdens de NK Straatmuzikanten 2019 in Elst bij Nijmegen.

Oudste Nederlandse albumopname met … mondharp!

Hoewel de aantoonbare geschiedenis van de mondharp circa 4000 jaar teruggaat in de tijd, is mogelijk de oudste Nederlandse albumopname met mondharp het nummer Nee meeuw van Boudewijn de Groot. Het staat op zijn eerste LP met gelijknamige titel Boudewijn de Groot, opgenomen in 1965 en uitgebracht in 1966. Een periode waarin we de mondharp als vergeten muziekinstrument kunnen classificeren, niet alleen in Nederland, maar ook in vele andere landen.

De mondharp neemt een prominente rol in als begeleidingsinstrument in Nee meeuw, naast gitaar en zang van Boudewijn de Groot. Het was een aangepaste versie van Ballad of a Crystal Man van Donovan, vertaald door Harrie Geelen, waarbij de mondharmonica van Donovan vervangen werd door de mondharp. Nee meeuw was – denk ik – het minst opvallende nummer op Boudewijn’s debuut LP, naast nummers zoals Het Geluid Van Stilte (The Sound Of Silence), Er Komen Andere Tijden (The Times They Are A-Changin’), Welterusten Mijnheer De President, en Een Meisje Van Zestien (A Young Girl Of Sixteen) (Une Enfant de Seize Ans). Stuk voor stuk muzieknummers die op velen enorme indruk hebben gemaakt.

 

 

Een behoorlijke tijd heeft het me geïntrigeerd wie de mondharp bespeelde op Nee meeuw, niet in de laatste plaats in verband met mijn onderzoek naar de bekendheid van de mondharp in het verleden. Wie de mondharpspeler op Nee meeuw is, ontbreekt op de albuminfo en vind ik ook niet terug in andere bronnen. En de dirigent Frans De Kok behoort niet meer tot de levenden, de producer Tony Vos heeft zich teruggetrokken uit de aandacht, en Boudewijn de Groot is zelf niet meer makkelijk mee in contact te komen te wijten aan vele vragen van vooral scholieren die hem in het verleden bestookten met vragen voor werkstukken over de zestiger jaren.

Een onmogelijke opgave om erachter te komen wie de mondharpspeler op Nee meeuw was? Nee, op goed geluk kwam ik in contact met Elly Zuiderveld-Nieman, bekend van het muzikaal duo Elly en Rikkert, en meer. Zij werkte vroeger samen met Boudewijn de Groot, en is de zangeres van Boudewijn de Groot’s hit Meester Prikkebeen uit 1968. Zij wist vlot te achterhalen dat de mondharpspeler op Nee meeuw Boudewijn de Groot zelf was.  Ook wist zij te vertellen dat er nog één muzieknummer is waarop Boudewijn de Groot mondharp speelt: Dag Zuster Ursula vooral bekend door zanger Rob de Nijs.

Elly Zuiderveld-Nieman heeft zelf ook een plek in de Nederlandse geschiedenis van de mondharp, denk aan het muzikale sprookje Het Oinkbeest uit 1972, maar daarover een andere keer.

Handel maar, wandel maar,
jij vrije weggebruiker.
Maar laat mijn kind zijn speelgoedhuis
van koek en kleurig suiker.
Nee meeuw, ik wil je wieken niet,
je vrijheid niet,
want heel je hemel liegt.

 Je taal is glinsterend als een aal
vol gladde zilveren woorden.
En kijk: ze trekken allemaal
een slijmerig spoor van moorden.
Nee meeuw, ik wil je wieken niet,
je vrijheid niet,
want heel je hemel liegt.

 Hef het glas met wijn, rood
van de dood van jood en neger.
Lest de glans van dit karmijn
de dorst niet van je leger?
Nee meeuw, ik wil je wieken niet,
je vrijheid niet,
want heel je hemel liegt.

 Dit spel dat ooit op dekens
om soldaten van zacht tin ging.
De dood zweept als een kinderhand
naar dood of overwinning.
Nee meeuw, ik wil je wieken niet,
je vrijheid niet,
want heel je hemel liegt.

 Vietnam, zo heet je nieuwste spel,
je zet je zwartste stukken in.
En ik vergeet mijn dromen wel
terwijl ik mijn geluk verzin.
O meeuw, ik wil je wieken niet,
je vrijheid niet,
zolang je hemel liegt.

Songwriter: Donovan Leitch
Vertaler: Harry Geelen

Olena Podluzhnaya Uutai: early track from 2000

Olga Podluzhnaya & Albina Degtyaryova (Olga’s teacher) ~ track title The Awakening of Nature ~ from the album Summer is Coming ~ produced by Tadagawa Leo ~ released on Nihon Koukin Kyoukai in 2000. 

Olga Podluzhnaya was 13 years of age at the time of this recording and already an accomplished khomus (jaw harp) player.

Listen

Review by Dr. F. Crane in 2000:

Nihon Koukin Kyoukai NKK002 (2000). Fedora Gogoleva, Albina Degtyaryova, and Olga Podluzhnaya, Summer is Coming. Texts in Sakha, Japanese, and English. This may be the best sample yet of the traditional musical arts of the Sakha people. The three performers are master practitioners of the Sakha vocal and khomus styles. Gogoleva is the daughter of one of the most distinguished of khomus makers; she is recognized as one of the great players. Degtyaryova is outstanding both as singer and khomusist; she teaches the instrument at the National Musical College in Yakutsk. Her student Podluzhnaya is of Ukranian ancestry, but has devoted herself to the culture of her native Yakutia. She was 13 when these recordings were made-her performance is another example of a worldwide phenomenon of the late 20th and early 21st centuries: teenagers who show fully adult technique, musicianship, and interpretive sophistication. Of the 25 tracks, ten are vocal solos or duets, nine are khomus solos, three khomus duos, and three combine voice and khomus in various ways. This disk is highly recommended for anyone who would like to gain some insight into Sakha khomus music through familiarity with the vocal styles. And it joins several others that provide great examples of khomus-playing itself. It may be ordered from Nihon Koukin Kyoukai, 1-12-24, Midorigaoka, Ageo, Saitama 362-0015, Japan.